Samir Əsədli
Mirmahmud Mirəlioğlu haqqında düşünəndə ilk yada düşən onun dəyişməyən mövqeyidir. İllər dəyişib, siyasi şərait dəyişib, insanlar, münasibətlər, baxışlar dəyişib. O isə inandığı yolu dəyişməyib. Onunla razılaşan da olub, razılaşmayan da. Amma bir həqiqəti qəbul etməmək çətindir: Mirmahmud Mirəlioğlu sözünün arxasında dayanmağı bacaran adamlardandır. Haqq adamıdır. Əqidə adamıdır. Milli yolun yolçusudur. Bəlkə də onun uzun illər boyu siyasətdə qalmasının sirri elə bundadır. Siyasəti yalnız şöhrət, hakimiyyət, vəzifə, mandat kimi qəbul etməyib. Onun üçün siyasət həm də inandığı həqiqəti müdafiə etmək, millətin taleyi ilə bağlı sözünü demək, lazım gələndə həmin sözün məsuliyyətini daşımaqdır.
Mirmahmud Mirəlioğlunun sərt xarakteri, dürüst və dəyişməz mövqeyi, milli maraqları hər şeydən üstün tutması, haqq bildiyi sözü deməkdən çəkinməməsi illər boyunca onun siyasi portretini müəyyənləşdirib. Onun həyat və mübarizə yolu sadəcə bir siyasətçinin keçdiyi yol deyil. Bu ömür yolunda Azərbaycanın istiqlal tarixinin ağrılı, ümidli, coşqulu və mürəkkəb səhifələri görünür. Bu yolun başlanğıcında Vətən sevgisi dayanır. Sonra mübarizə gəlir, sınaqlar gəlir, itkilər və ayrılıqlar gəlir. Bütün bunların içərisindən isə dəyişmədən keçən bir xətt görünür: əqidəyə sədaqət.
Mirmahmud Mirəlioğlu 1 sentyabr 1956-cı ildə Yardımlı rayonunun Telavar kəndində anadan olub. Bakı Dövlət Universitetini bitirib. Tarixçidir. Onun doğulduğu Telavar adi bir sərhəd kəndi deyildi. Bu kəndin coğrafiyası özü bir tarix danışırdı. Buradan baxanda insan yalnız dağları, yolları, kəndləri görmürdü. Azərbaycanın taleyindən keçən sərhədi də görürdü. O sərhədin o tayında da eyni dildə danışan, eyni kökdən gələn, eyni mahnıya kövrələn insanlar yaşayırdı.
Mirmahmud Mirəlioğlunun tarixçi olmağa gedən yolunun universitet auditoriyasından çox əvvəl elə burada başladığını düşünmək üçün əsas var. O, tarixi ilk əvvəl kitab səhifələrində deyil, doğulduğu torpağın qarşısından keçən ayrılıq xəttində görmüşdü. Bir tərəfdə Azərbaycan, o biri tərəfdə yenə Azərbaycan. Arada isə sərhəd. Uşaq yaddaşına düşən belə mənzərələr illər keçdikcə sadəcə xatirə olaraq qalmır. Suala çevrilir, düşüncəyə çevrilir, bəzən də insanın bütün ömrü boyu daşıdığı amala çevrilir. Və onun siyasi düşüncəsində Bütöv Azərbaycan idealının xüsusi yer tutması da təsadüfi görünmür. Bütöv Azərbaycan onun düşüncəsində xəritədən daha böyük məna daşıyırdı. Bu, bir millətin öz tarixi yaddaşında bütöv qalması, eyni kökün insanlarının bir-birini unutmaması, milli kimliyin sərhədlər qarşısında kiçilməməsi demək idi. Onun Bütöv Azərbaycan sevgisinin kökündə də bu mənəvi bağlılıq dayanırdı.
Haqq adamı olmaq hər zaman rahat adam olmaq demək deyil. Bəzən haqq bildiyini demək insanı mübahisələrin içinə aparır, bəzən dostları azaldır, bəzən də uzun və çətin yolların yolçusuna çevirir. Bu istiqlal savaşçısının sərtliyinin arxasında da çox zaman bu xarakter görünür. Düşündüyünü gizlətməmək, inandığını müdafiə etmək, mövqeyini şəraitə uyğun dəyişməmək. O, Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin qurucularından biri kimi milli azadlıq mübarizəsinin təşkilatlanmasında və siyasi hərəkata çevrilməsində fəal rol oynayıb. Böyük Elçibəy yolunun yolçusu kimi tanınıb və bu ideoloji xətt üzrə inamla irəliləyib.
Elçibəy məktəbi onun siyasi dünyagörüşündə xüsusi yer tutur. Milli dövlətçilik, türkçülük, demokratik dəyərlər, istiqlal düşüncəsi və Bütöv Azərbaycan idealı onun illər boyunca müdafiə etdiyi siyasi xəttin əsas sütunları olub. Bu mənada o, milli yolun yolçusudur. Bu yol onun üçün bir seçki ilə başlayıb başqa seçki ilə bitən siyasi yol deyil. Kökü milli azadlıq hərəkatına, istiqlal düşüncəsinə, Elçibəy ideallarına və Bütöv Azərbaycan arzusuna gedib çıxan uzun bir yoldur. Əqidə də məhz belə məqamlarda öz mənasını göstərir. Hər şey yaxşı gedəndə əqidədən danışmaq asandır. Çətin olan zaman dəyişəndə dəyişməməkdir. Siyasi küləklər başqa istiqamətdən əsəndə öz istiqamətini itirməməkdir. Onun xarakterində diqqət çəkən cəhətlərdən biri də budur. Əqidəni günün şərtlərinə uyğun geyinilən libas kimi deyil, insanın özü ilə daşıdığı mənəvi məsuliyyət kimi qəbul etməsi. Buna görə onu əqidə adamı adlandırmaq, əslində, onun siyasi yolunun uzun illər ərzində formalaşdırdığı portretin ifadəsidir.
Mirmahmud Mirəlioğlu Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin I və II çağırış deputatı olub. Parlament fəaliyyəti dövründə milli maraqların qorunması, dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi və istiqlal düşüncəsinin siyasi müstəvidə müdafiəsi istiqamətində mövqeyi ilə seçilib. O, 1991-ci ildə Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi haqqında Konstitusiya Aktının lehinə səs verən istiqlalçı millət vəkillərindən biri olub. İstiqlal Aktına verilən həmin səs onun siyasi fəaliyyətinin ən mühüm səhifələrindən biridir. Çünki o səs sadəcə parlamentdə qaldırılan əl, protokola düşən qərar deyildi. Arxasında illərin milli azadlıq mübarizəsi, meydanların səsi, azadlıq arzusu, həbsdən və təqibdən qorxmayan insanların iradəsi dayanırdı.
Bəzən bir insanın ömründə elə məqam olur ki, onun illərlə dediyi söz bircə hərəkətdə öz təsdiqini tapır. İstiqlala səs vermək onun üçün belə məqamlardan idi. Dünən meydanda tələb etdiyi müstəqilliyə bu dəfə millət vəkili kimi səs verirdi. Mübarizə ilə dövlət iradəsinin qovuşduğu həmin tarixi anda onun da səsi Azərbaycanın istiqlalının lehinə idi. Bu məqam onun siyasi yolunda mübarizədən dövlət quruculuğu məsuliyyətinə keçidin də rəmzi idi. İstiqlalçı millət vəkili olmaq onun siyasi ömründə sadəcə bir ad, bir status deyildi. Bu adın arxasında illərlə çəkilən mübarizə, meydanlarda ucalan azadlıq səsi, milli iradəyə sədaqət və müstəqil Azərbaycan arzusu dayanırdı. İstiqlalçı millət vəkili parlamentə gələndə özü ilə yalnız deputat mandatını deyil, milli azadlıq hərəkatından keçib gələn bir əqidəni də gətirmişdi. O əqidənin adı istiqlal idi.
1991-ci ildə Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi məsələsi qarşıya çıxanda verilən səs adi parlament səsverməsinin hüdudlarından çox uzağa gedirdi. O gün millət vəkilinin qarşısında təkcə hüquqi sənəd yox, bütöv bir millətin taleyi dayanmışdı. Onilliklər boyu başqa bir dövlətin tərkibində yaşamağa məcbur edilmiş xalq öz dövlətinə, öz bayrağına, öz sözünə sahib çıxmaq istəyirdi. Belə bir məqamda “hə” demək yalnız sənədə səs vermək deyildi. Azərbaycanın öz taleyini özünün müəyyənləşdirmək haqqına səs vermək idi. Mirmahmud Mirəlioğlunun səsi də həmin tarixi iradənin içində idi. Bu dəfə ön planda təkcə bir siyasətçinin mövqeyi deyil, xalq iradəsinin parlamentdə hüquqi ifadəyə çevrilməsi dayanırdı.
Mirmahmud Mirəlioğlu üçün istiqlalçılıq da həmin səsvermə ilə başlayıb bitmədi. Əksinə, o səs onun illərlə müdafiə etdiyi milli düşüncənin dövlət iradəsində ifadəsi oldu. Parlamentdəki tarixi seçim onun əvvəlki mübarizəsinin yekunu olmaqla yanaşı, sonrakı siyasi fəaliyyətinin də mənəvi ölçüsünə çevrildi. İstiqlalı qazanmaq nə qədər böyük tarixi hadisə idisə, onu qorumaq, milli dövlətçilik şüurunu yaşatmaq və gələcək nəsillərə ötürmək də bir o qədər böyük məsuliyyət idi. Onun sonrakı siyasi fəaliyyətində istiqlal düşüncəsinin davamlı yer tutması da bu baxımdan təsadüfi deyildi.
Sonrakı illərdə Mirmahmud Mirəlioğlu Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyasının formalaşmasında və siyasi xəttinin müəyyənləşməsində iştirak edib. Bu gün də Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri kimi fəaliyyətini davam etdirir, Elçibəy ideoloji irsinə, milli demokratik dəyərlərə və istiqlalçılıq prinsipinə söykənən siyasi mövqeyini qoruyur. Uzun siyasi ömür asan olmur. Yol yoldaşları ayrılır, siyasi təşkilatlar parçalanır, dostlar rəqibə, rəqiblər bəzən müttəfiqə çevrilir. Zaman çox şeyi dəyişir. Belə bir yolun içərisində insanın özünü qoruması isə ən çətin məsələlərdən biridir.
Mirmahmud Mirəlioğlunun siyasi həyatına baxanda onun üçün əsas ölçünün vəzifədən daha çox mövqe olduğu görünür. Vəzifələr gəlib keçir, mandatın müddəti başa çatır, siyasi imkanlar dəyişir. Əqidə isə insanın öz seçimidir. O da uzun illərdir həmin seçimin məsuliyyətini daşıyan adamlardandır. Fəaliyyətinin müxtəlif mərhələlərində Azərbaycan sevgisi, istiqlal düşüncəsi və xalqın gələcəyinə inam onun mövqeyində əsas yer tutub. O, xalqın içində olmağı, sadəliyi və səmimiyyəti ilə də seçilib. Haqq adamının ən mühüm xüsusiyyəti də elə budur: özü üçün başqa, xalq üçün başqa həqiqət seçməmək. Sözü harada deyirsə desin, həmin sözün arxasında dayana bilmək.
Mirmahmud Mirəlioğlunu fərqləndirən əsas cəhətlərdən biri zamanın sınaqları qarşısında yolundan dönməməsi, haqq və ədalət idealına sadiq qalmasıdır. Haqqı deməyin çətin olduğu vaxtlarda belə açıq mövqe sərgiləyib, sözünü ifadə etməkdən çəkinməyib. Çünki siyasətdə uzun yol getmək bir məsələdir, həmin yolun sonunda ilk günkü əqidəni qorumaq tamam başqa məsələ.
İllər insanları dəyişdirir. Zaman münasibətləri dəyişdirir. Siyasi mənzərələr dəfələrlə dəyişir. Amma insanın içində bir yol varsa, bütün yollar dəyişəndə belə o yol qalır. Mirmahmud Mirəlioğlu üçün həmin yol milli yoldur. Haqqa bağlılıq yoludur. İstiqlal yoludur. Elçibəy yoludur. Bütöv Azərbaycan yoludur. Bu yolların hər biri onun siyasi dünyagörüşünün ayrı-ayrı tərəflərini ifadə etsə də, mahiyyətcə eyni milli düşüncədə birləşir. Onun mübarizəsində haqq anlayışı xüsusi məna daşıyır. Haqq onun üçün yalnız siyasi çıxışlarda işlənən söz deyil. Haqq vicdan qarşısında məsuliyyətdir. Millətin azad yaşamaq haqqıdır. Dövlətin müstəqil olmaq haqqıdır. Bir xalqın öz tarixi yaddaşını qorumaq haqqıdır.
Elə buna görə də Mirmahmud Mirəlioğlunun ömür yolunu bir neçə sözlə ifadə etmək lazım gəlsə, bu sözlər bir-birini tamamlayar: haqq, əqidə, istiqlal, millət və Bütöv Azərbaycan. Mirmahmud Mirəlioğlu Azərbaycan tarixində haqq savaşçısı, qurucu istiqlalçı və milli mövqeyə sadiq siyasətçi kimi xatırlanan simalardandır.
Bu gün Mirmahmud Mirəlioğlunun 70 yaşı tamam olur. Yetmiş il bir insan ömrünün təkcə zaman ölçüsü deyil, həm də yaşananların, keçilən yolların, verilən qərarların və qorunan dəyərlərin ölçüsüdür. Onun ömür yoluna baxanda bu illərin içindən dürüstlük, sadə həyat tərzi, halal kişi xarakteri və əqidəyə sədaqət keçir. Mirmahmud Mirəlioğlu haqq bildiyini deməkdən çəkinməyən, sözünü şəraitə görə dəyişməyən, çətin məqamlarda belə mövqeyinin arxasında dayanmağı bacaran adamlardandır. Siyasi həyatın sərt sınaqları, zamanın dəyişən münasibətləri onun xarakterindəki bu cizgiləri dəyişdirə bilməyib. Yetmiş yaşın ən böyük mənası da elə budur: insan keçdiyi uzun yolun sonunda öz sözünə, öz əqidəsinə və öz adına sadiq qala bilsin. Mirmahmud Mirəlioğlunun 70 illik ömrü də dürüstlüyü, halallığı, sadəliyi və haqq qarşısında əyilməyən kişi xarakteri ilə seçilən bir ömürdür.
70 yaşın qutlu olsun, haqq adamı, əqidə adamı!
