Texnika elmlər doktoru Cəsarət Camalov
Bu gün Bakı şəhəri qlobal şəhərsalma siyasətinin və urban inkişaf müzakirələrinin mərkəzinə çevrilmişdir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Məskənləri Proqramı – UN-Habitat tərəfindən təşkil olunan 13-cü Ümumdünya Şəhərsalma Forumu – World Urban Forum 13 (WUF13) Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun, şəhərsalma siyasətinin və müasir urban inkişaf modelinin dünyaya təqdim olunduğu mühüm platformadır. Forumun Bakı şəhərində keçirilməsi Azərbaycanın yalnız regional deyil, qlobal miqyasda mühüm siyasi, iqtisadi və mədəni mərkəzlərdən birinə çevrildiyini nümayiş etdirir.
Forumun əsas mövzusu olan “Dünyanın məskunlaşdırılması: təhlükəsiz və dayanıqlı şəhərlər və icmalar” anlayışı bu gün bəşəriyyət qarşısında duran ən mühüm çağırışlardan birini əhatə edir. Müasir dövrdə urbanizasiya sürətlə artır, şəhərlər genişlənir, ekoloji problemlər, iqlim dəyişiklikləri və sosial bərabərsizliklər yeni yanaşmalar tələb edir. Bu baxımdan şəhərsalma artıq yalnız tikinti prosesi deyil, insan həyatının təhlükəsizliyi, rifahı və gələcəyinin planlaşdırılması deməkdir.
Memarlıq xalqın mədəniyyət göstəricisidir.
Tarix boyu bir xalqın mədəni səviyyəsi yalnız onun ədəbiyyatı, elmi və incəsənəti ilə deyil, həm də yaratdığı memarlıq nümunələri, şəhərsalma ənənələri və quruculuq fəaliyyəti ilə ölçülmüşdür. Şəhərlər və memarlıq abidələri bir millətin estetik dünyagörüşünü, elmi təfəkkürünü, ictimai münasibətlərini və dövlətçilik mədəniyyətini özündə əks etdirən canlı tarix nümunələridir.
Qədim Misir piramidaları, Mesopotamiya şəhərləri, Roma memarlığı, Şərq sivilizasiyalarının möhtəşəm tikililəri insanlığın elmi və texniki inkişafının mühüm göstəriciləri hesab olunur. Hər bir böyük memarlıq nümunəsi həmin dövrün intellektual potensialını və sivil inkişaf səviyyəsini əks etdirir.
Azərbaycan xalqı da qədim və zəngin şəhərsalma ənənələrinə malikdir. İçərişəhər, Qız qalası, Şirvanşahlar Sarayı, Möminə Xatun türbəsi və digər tarixi abidələr xalqımızın yüksək memarlıq mədəniyyətini, mühəndislik bacarığını və estetik düşüncə tərzini nümayiş etdirir. Bu memarlıq nümunələri yalnız daş və tikili deyil, həm də milli kimliyin və tarixi yaddaşın daşıyıcılarıdır.
Ulu Öndər Heydər Əliyev və Azərbaycanın quruculuq strategiyası.
Azərbaycanın müasir şəhərsalma və infrastruktur siyasətinin formalaşmasında Ümummilli Lider Heydər Əliyevin tarixi xidmətləri xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Məhz onun rəhbərliyi dövründə ölkədə genişmiqyaslı tikinti-quraşdırma işləri həyata keçirilmiş, sənaye, nəqliyyat, sosial infrastruktur və şəhərsalma sahələrində strateji inkişaf konsepsiyasının əsasları yaradılmışdır.
1969-cu ildən başlayaraq Azərbaycanda genişmiqyaslı sənayeləşmə, infrastruktur və quruculuq proqramları həyata keçirilmişdir. Yeni yaşayış massivləri, sənaye müəssisələri, yollar, körpülər, məktəblər, xəstəxanalar və strateji obyektlər inşa edilmiş, regionların sosial inkişafına xüsusi diqqət ayrılmışdır. Ulu Öndər tikinti və memarlıq məsələlərinə yalnız iqtisadi deyil, həm də milli-mədəni inkişaf baxımından yanaşırdı.
Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə Azərbaycanın tarixi-memarlıq abidələrinin qorunması və bərpası istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır. İçərişəhərin qorunması, qədim şəhərsalma irsinin saxlanılması və milli memarlıq məktəbinin inkişaf etdirilməsi dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir.
İlham Əliyev – müasir Azərbaycanın memarı
Bu siyasi kurs bu gün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir və müasir Azərbaycan regionun ən böyük quruculuq və infrastruktur mərkəzlərindən birinə çevrilir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkədə genişmiqyaslı infrastruktur və şəhərsalma layihələri həyata keçirilmiş, Bakı şəhəri müasir urban inkişaf modelinin nümunəsinə çevrilmişdir.
Bakı şəhərində müasir nəqliyyat sistemi, beynəlxalq hava limanları, yeni magistral yollar, körpülər, metro infrastrukturu, sosial obyektlər və innovativ memarlıq kompleksləri yaradılmışdır. Müasir Bakı şəhəri bu gün tarixi irslə müasir memarlığın harmonik vəhdətini nümayiş etdirən urban mərkəz kimi diqqəti cəlb edir. Şəhərin simasında qədim Şərq memarlığı ilə müasir texnologiyaların sintezi aydın görünür. Bu yanaşma Azərbaycanın milli-mədəni dəyərlərə sadiqliyini və eyni zamanda müasir dünyaya inteqrasiya siyasətini əks etdirir.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzur – XXI əsrin ən böyük quruculuq layihəsi.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən ən mühüm strateji layihələrdən biri işğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarının yenidən qurulmasıdır. Otuz ilə yaxın müddətdə dağıdılmış şəhər və kəndlərin qısa müddətdə yenidən inşası dünya miqyasında nadir urbanizasiya və bərpa layihələrindən biri hesab olunur.
Ağdam, Füzuli, Cəbrayıl, Zəngilan, Laçın, Qubadlı və Kəlbəcərdə həyata keçirilən tikinti-quruculuq işləri müasir şəhərsalma prinsiplərinə əsaslanır. Burada “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” konsepsiyaları tətbiq olunur, yaşıl enerji texnologiyalarından istifadə edilir, ekoloji təhlükəsizlik və dayanıqlı inkişaf prinsipləri əsas prioritet kimi müəyyən edilir.
Xüsusilə işğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında həyata keçirilən genişmiqyaslı yenidənqurma layihələri, “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” konsepsiyalarına əsaslanan yeni yaşayış məntəqələrinin sıfırdan inşası Azərbaycanın müasir urbanizasiya modelini və mühəndislik potensialını bütün dünyaya nümayiş etdirən mühüm strateji inkişaf nümunəsidir.
Xüsusilə Zəngilan rayonunun Ağalı kəndi müasir urbanizasiya modelinin nümunəsi kimi beynəlxalq diqqət mərkəzinə çevrilmişdir. Bu layihə rəqəmsal texnologiyalar, alternativ enerji və müasir kənd təsərrüfatı sistemlərinin inteqrasiyası baxımından innovativ yaşayış modeli hesab olunur.
Eyni zamanda Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda beynəlxalq hava limanlarının, avtomobil yollarının, tunellərin, dəmir yollarının və enerji infrastrukturunun tikilməsi Azərbaycanın mühəndislik potensialını və iqtisadi gücünü nümayiş etdirir. Bu quruculuq prosesi yalnız infrastruktur layihəsi deyil, həm də milli qürurun, tarixi ədalətin və dövlətçilik iradəsinin təcəssümüdür.
WUF13 və Azərbaycanın dünyaya təqdim etdiyi inkişaf modeli
Bu gün Bakı şəhərində keçirilən WUF13 Beynəlxalq Şəhərsalma Forumu Azərbaycanın urban inkişaf sahəsində qazandığı uğurların beynəlxalq platformada təqdim olunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan artıq yalnız nəzəri müzakirələrin iştirakçısı deyil, həm də real urban inkişaf modeli təqdim edən dövlət kimi çıxış edir.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən yenidənqurma proqramları post-münaqişə dövrünün ən böyük bərpa layihələrindən biri kimi dünya urbanizasiya tarixində xüsusi yer tutur. Burada tətbiq olunan innovativ şəhərsalma yanaşmaları gələcəyin təhlükəsiz, dayanıqlı və insan yönümlü şəhər modelini formalaşdırır.
Müasir dövrdə şəhərsalma yalnız iqtisadi inkişaf deyil, həm də milli təhlükəsizlik, sosial rifah, ekoloji tarazlıq və mədəni irsin qorunması məsələsidir. Azərbaycan bu istiqamətdə həm öz tarixi memarlıq ənənələrini qoruyur, həm də müasir texnologiyalara əsaslanan urban inkişaf siyasəti həyata keçirir.
Nəticə
Bir xalqın qurduğu şəhərlər və yaratdığı memarlıq nümunələri onun yalnız bugünkü inkişafını deyil, həm də gələcəyə baxışını müəyyən edir. Memarlıq və şəhərsalma xalqın elmi təfəkkürünün, estetik dünyagörüşünün və dövlətçilik mədəniyyətinin mühüm göstəriciləridir.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu dövlətçilik və quruculuq strategiyası bu gün Prezident İlham Əliyev tərəfindən yeni mərhələdə uğurla davam etdirilir. Müasir Azərbaycan həm qədim memarlıq irsini qoruyan, həm də gələcəyin ağıllı və dayanıqlı şəhərlərini quran qüdrətli dövlət kimi dünya miqyasında öz mövqeyini daha da möhkəmləndirir.
WUF13 Beynəlxalq Şəhərsalma Forumunun Bakıda keçirilməsi isə Azərbaycanın artıq qlobal urbanizasiya siyasətində söz sahibi olan ölkələrdən birinə çevrildiyini bir daha təsdiq edir. Bakıdan dünyaya verilən əsas mesaj aydındır: gələcəyin şəhərləri yalnız böyük və müasir deyil, həm də təhlükəsiz, ekoloji, inklüziv və insan yönümlü olmalıdır.
