Samir ZÜLFİYEV
Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması,
İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin Qəbələ Regional İdarəsinin İsmayıllı rayonu
üzrə baş mütəxəssisi
[email protected]
Mədəni irsimiz xalqımızın milli yaddaşı, tarixi varlığımızın və mənəvi dəyərlərimizin əsas ifadəsidir. Bu irsin qorunduğu ən mühüm məkanlardan biri olan muzeylər keçmişin izlərini yaşadan, xalqın tarixini, mədəniyyətini və düşüncə dünyasını gələcək nəsillərə çatdıran mühüm elm və mədəniyyət ocaqlarıdır. Muzeylər yalnız tarixi əşyaların nümayiş etdirildiyi məkan deyil, həm də zamanın yaddaşını qoruyan, keçmişlə bu gün arasında mənəvi körpü yaradan, cəmiyyətin mədəni inkişafına xidmət edən dəyərli institutlardır.
Bir xalqın gücü yalnız onun iqtisadi inkişafı, elmi-texniki nailiyyətləri və müasir imkanları ilə müəyyən olunmur. Əsl güc, eyni zamanda, həmin xalqın öz tarixini bilməsində, milli-mədəni dəyərlərinə sahib çıxmasında və bu dəyərləri gələcək nəsillərə ötürməsində özünü göstərir. Çünki tarix yalnız keçmişdə baş vermiş hadisələrin məcmusu deyil. Tarix xalqın kimliyini formalaşdıran, onun dünyagörüşünü, mənəvi dəyərlərini və milli düşüncə tərzini yaşadan böyük bir yaddaşdır.
Tarixi yaddaşın qorunması xalqın mənəvi varlığının davamlılığını təmin edən mühüm amillərdən biridir. Keçmişə aid hər abidə, hər eksponat və hər mədəniyyət nümunəsi xalqın həyat yolunun müəyyən səhifəsini özündə yaşadır. Bu dəyərlərə sahib çıxmaq yalnız keçmişə hörmət göstərmək deyil, həm də gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyətli mövqe nümayiş etdirməkdir.
Bu gün qloballaşan dünyada xalqların öz milli kimliyini qoruması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müasir dövrdə sürətlə dəyişən həyat tərzi, yeni texnologiyalar və informasiya imkanlarının genişlənməsi insanlara böyük üstünlüklər qazandırsa da, bəzən onları öz tarixi köklərindən uzaqlaşdıra bilər. Lakin müasir inkişaf keçmişdən ayrılmaq deyil. Əksinə, müasir imkanlardan səmərəli istifadə etməklə tarixi irsimizi daha geniş auditoriyaya tanıtmaq, onu yeni nəsillərə daha maraqlı və əlçatan formada təqdim etmək mümkündür.
Bu gün əsas vəzifələrdən biri milli irsimizi müasir yanaşmalarla təqdim etmək, onu gənc nəslə daha maraqlı və əlçatan formada çatdırmaqdır. Çünki mədəni irsin qorunması və təbliği yalnız muzeylərin və mədəniyyət müəssisələrinin deyil, bütövlükdə cəmiyyətin qarşısında duran mühüm mənəvi və ictimai vəzifədir.
“Keçmişdən gələcəyə – toplaşaq muzeylərə!” çağırışı sadəcə bir şüar deyil, hər birimizi tariximizə sahib çıxmağa, milli irsimizi qorumağa və onu gələcək nəsillərə ötürməyə səsləyən mənalı bir çağırışdır. Öz tarixi keçmişini tanıyan, mədəni dəyərlərini qoruyan xalq bu gününü daha yaxşı anlayır və gələcəyini daha inamla qurur.
Məhz bu məqsədə xidmət edən təşəbbüslərdən biri də Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin həyata keçirdiyi “İrs dostu” proqramıdır. Bu proqram milli-mədəni irsin qorunması, öyrənilməsi və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Proqramın əsas ideyası insanları tarixi irsimizə daha da yaxınlaşdırmaq, muzeylərə, tarixi abidələrə və mədəniyyət nümunələrinə diqqətli və məsuliyyətli münasibət formalaşdırmaqdır.
“İrs dostu” proqramı cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrində mədəni irsə marağın artırılmasına, insanların öz tarixini daha dərindən öyrənməsinə və milli dəyərlərimizə bağlılıq hissinin gücləndirilməsinə xidmət edir. Bu təşəbbüs göstərir ki, mədəni irs yalnız qorunmalı olan keçmiş yadigar deyil, həm də gələcəyin formalaşmasına təsir edən mühüm mənəvi sərvətdir.
Bu məqalə “İrs dostu” proqramının ruhuna uyğun olaraq, Azərbaycanın zəngin tarixi-mədəni irsini qorumaq, onu dünyaya tanıtmaq, tariximizi gələcək nəsillərə sevdirmək, təhsil və mədəniyyəti vahid bir platformada birləşdirmək arzusu ilə qələmə alınmışdır. Proqramın əsas məqsədi hər bir insanda öz tarixinə, milli dəyərlərinə və mədəni irsinə sevgi və məsuliyyət hissi formalaşdırmaqdır.
Çünki irsimiz sadəcə keçmişdən bizə qalan dəyərlər deyil. O, kimliyimizi, yaddaşımızı və milli ruhumuzu yaşadan böyük mənəvi xəzinədir. Hər bir insan öz tarixinin yalnız izləyicisi deyil, həm də onun qoruyucusudur. Tariximizi öyrənmək, mədəni sərvətlərimizi qorumaq və onları gələcək nəsillərə çatdırmaq hər birimizin üzərinə düşən vacib vəzifədir.
Muzeylər keçmişimizin yaşadığı, tariximizin danışdığı, milli dəyərlərimizin qorunduğu xüsusi məkanlardır. Muzeylərə ziyarət yalnız eksponatlarla tanış olmaq deyil, həm də xalqımızın keçdiyi yolu öyrənmək, tarixi hadisələrdən nəticə çıxarmaq və vətənə bağlılıq hissini daha da gücləndirməkdir. Xüsusilə gənc nəslin muzeylərə marağının artırılması onların milli kimliyini dərk etməsinə, mədəniyyətimizə hörmət ruhunda formalaşmasına və gələcəyin savadlı, məsuliyyətli, vətənpərvər vətəndaşları kimi yetişməsinə böyük töhfə verir.
Bu gün qarşımızda duran ən vacib suallardan biri budur: biz öz tariximizi nə dərəcədə bilirik, milli irsimizi necə qoruyur və onu gələcək nəsillərin yaddaşına necə həkk edirik?
Bu sualın cavabını tapmaqda muzeylərin rolu əvəzsizdir. Muzeylər tarixin canlı yaddaşıdır. Onlar yalnız qədim əşyaların qorunduğu məkan deyil, həm də keçmişlə bu gün arasında körpü yaradan, tariximizi və milli-mədəni irsimizi yaşadan dəyərli mədəniyyət ocaqlarıdır. Muzeylərdə nümayiş olunan hər bir eksponat öz dövrünün həyat tərzini, insanların düşüncəsini, zəhmətini və yaradıcılığını əks etdirir. Bir əşyanın əsl dəyəri onun qədim olmasında deyil, bizə çatdırdığı tarixi məlumat və mənəvi irsdədir.
Muzeylər vasitəsilə keçmişimizi daha yaxından tanıyır, ondan nəticə çıxarır və milli kimliyimizi daha dərindən dərk edirik. Eyni zamanda, muzeylər insanlarda araşdırmaq, öyrənmək və düşünmək bacarığını inkişaf etdirən mühüm təhsil məkanlarıdır. Burada tarix sadəcə oxunan məlumat deyil, əyani şəkildə müşahidə olunan, hiss və dərk edilən canlı bir prosesə çevrilir. Buna görə də tariximizi qorumaq, muzeylərə maraq göstərmək və bu zəngin irsi gələcək nəsillərə çatdırmaq hər birimizin mənəvi məsuliyyətidir.
Muzeylər xalqların mədəni yaddaşının aynası, keçmişlə bu gün arasında qurulan canlı körpülərdir. Onlara baxaraq haradan gəldiyimizi, hansı dəyərlər üzərində formalaşdığımızı və gələcəyə hansı izlərlə addımladığımızı daha dərindən anlaya bilərik. Hər bir muzey eksponatı sadəcə tarixi bir əşya deyil, əsrlərin yaddaşını özündə yaşadan hekayətdir.
Bir saxsı qab min illər əvvəl yaşamış insanların gündəlik həyat qayğılarından, bir qılınc onların azadlıq və mübarizə ruhundan, bir sənət əsəri isə həmin dövrün estetik düşüncəsindən xəbər verir. Muzeyə daxil olan insan əslində zaman maşınına minmiş olur. O, yalnız keçmişi seyr etmir, həm də özünün həmin tarixin davamı olduğunu dərk edir. Bu isə insanın öz kimliyini, xalqının keçdiyi yolu və gələcək qarşısındakı məsuliyyətini daha yaxşı anlamasına imkan yaradır.
Muzeylərin əsas vəzifələrindən biri də yalnız mövcud irsi qorumaq deyil, onu öyrənmək, tədqiq eləmək və cəmiyyətə təqdim etməkdir. Müasir dövrdə muzeylər ənənəvi sərgi məkanından daha geniş funksiyalar daşıyır. Onlar elmi araşdırmaların aparıldığı, maarifləndirici tədbirlərin keçirildiyi, gənc nəslin tarix və mədəniyyətlə əlaqəsinin gücləndirildiyi mühüm ictimai platformalara çevrilmişdir.
Bunun ən gözəl nümunələrindən biri olan Bakıdakı əzəmətli və ultramüasir Heydər Əliyev Mərkəzinin binası klassik mənada muzey tipi olmasa da, muzey, sərgi salonları və müxtəlif mədəniyyət məkanlarını özündə birləşdirən çoxfunksiyalı mədəniyyət kompleksi kimi Azərbaycanın zəngin mədəni irsinin müasir dövrdə təqdim olunduğu, keçmişin irsi ilə gələcəyin innovativ düşüncəsini bir araya gətirən, ölkənin milli ruhunu və mədəni kimliyini əks etdirən mühüm mədəniyyət ocaqlarından biridir.
Heydər Əliyev Mərkəzi yalnız memarlıq baxımından deyil, həm də mədəniyyətin, incəsənətin, elmin və müasir düşüncənin təbliği baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Burada keçirilən sərgilər, beynəlxalq layihələr, mədəni tədbirlər və təqdimatlar Azərbaycanın tarixini, mədəni dəyərlərini və yaradıcı potensialını daha geniş auditoriyaya çatdırmağa imkan verir.
Mərkəzin axıcı və sərhəd tanımayan memarlıq üslubu estetik gözəlliklə yanaşı, ənənəvi dəyərlərlə müasir düşüncənin və innovasiyanın uğurlu vəhdətini ifadə edir. Memarlıq, incəsənət, tarix və müasir texnologiyaların ahəngdar şəkildə birləşdiyi bu məkan ziyarətçilərdə milli irsə maraq oyadır, onları öz köklərini daha dərindən dərk etməyə və gələcəyə inamla baxmağa sövq edir.
(ardı var)
