1960-cı illərdə avstriyalı bir fizik qlobal əhalinin həddindən artıq çoxluğu səbəbindən apokalipsisin dəqiq gününü hesablayıb.
Bəşəriyyətin qaçılmaz yox olması ilə bağlı proqnozlar müntəzəm olaraq ortaya çıxır. Bəziləri qədim təqvimlərə, digərləri isə elmi hesablamalara əsaslanır.
Sivilizasiyanın taleyini müəyyən etmək üçün ən məşhur riyazi cəhdlərdən birini 20-ci əsrdə avstriyalı fizik Haynts fon Ferster edib.
Lakin, yeni bir tarix yaxınlaşır və hazırlaşmaq üçün demək olar ki, vaxtımız qalmır.
13 noyabr 2026 tarixi haradan alınıb?
1960-cı illərdə fon Ferster planet əhalisinin artımını bəşəriyyətin mümkün gələcəyi ilə əlaqələndirməyə çalışdıb. Hesablamaları üçün o, Yer kürəsindəki insanların sayının bir neçə minillik ərzində tarixi qiymətləndirmələrindən istifadə edib.
Tədqiqatçı qeyd edib ki, planet əhalisi uzun müddətdir daim artan sürətlə artır. Əvvəllər əhalinin əhəmiyyətli dərəcədə artması yüz illər tələb edirdisə, sonradan bu cür dəyişikliklər arasındakı dövrlər qısalıb.
Alim fərziyyə irəli sürüb ki, əgər bu tendensiya qeyri-müəyyən müddətə davam edərsə, əhali sayı sonda o qədər sürətlə artacaq ki, bəşəriyyətin mövcudluğu təhlükə altında qalacaq.
O, tapıntılarını olduqca qorxunc başlıqlı bir məqalədə "Qiyamət: Cümə, 13 Noyabr 2026" təqdim edib. Fon Fersterin riyazi modelinə görə, mövcud artım tempi davam edərsə, əhali bu tarixə qədər riyazi sonsuzluğa yaxınlaşacaq.
Proqnoz niyə gerçəkləşməyib?
Altı onillikdən çox vaxt keçib və alimin ilkin fərziyyələrinin mövcud demoqrafik vəziyyətə uyğun olmadığı aydın olub.
20-ci əsrin ikinci yarısında əhalinin artım tempi həqiqətən çox yüksək olub, lakin sonra tədricən azalmağa başlayıb. Doğum nisbətinə tibbdəki irəliləyişlər, şəhərləşmə, təhsil səviyyəsinin yüksəlməsi, ailə strukturlarının dəyişməsi və digər sosial-iqtisadi amillər təsir göstərib.
Bu gün Yer kürəsinin əhalisi təxminən 8,2 milyard nəfərdir, lakin onun artım tempi fon Fersterin modelinin fərz etdiyindən xeyli aşağıdır.
BMT-nin hazırkı proqnozlarına görə, planetin əhalisi daha bir neçə onillik ərzində artmağa davam edəcək. 2080-ci illərdə təxminən 10,3 milyard nəfərə çatacağı və bundan sonra əhalinin tədricən azalmağa başlayacağı gözlənilir.
Müqayisə üçün, 1960-cı illərdə əhali təxminən 32 il ərzində ikiqat artmışdısa, bu gün oxşar artım təxminən 83 il çəkəcək.
Bəşəriyyətin daha uzaq "son" tarixi varmı?
Yer kürəsinin uzunmüddətli gələcəyi ilə bağlı digər elmi tədqiqatlar da mövcuddur. Xüsusilə, Yaponiyanın Toho Universitetinin alimləri NASA ilə birlikdə kompüter modelləşdirməsindən istifadə edərək Yer atmosferinin yaşayış qabiliyyətinin gələcəkdə necə dəyişəcəyini qiymətləndiriblər.
Tədqiqatçılar təxminən 400.000 simulyasiya aparıblar. Onların hesablamaları göstərir ki, Yer kürəsində mürəkkəb həyatın mövcudluğuna ciddi təhlükə sonsuz əhali artımı ilə deyil, Günəşin təbii təkamülü ilə bağlıdır.
Bu modelə görə, Yer atmosferi təxminən bir milyard ildən sonra yaşana bilməz hala gələ bilər. Buna görə də, 13 noyabr 2026-cı il tarixi bəşəriyyətin məhvinin elmi cəhətdən sübut olunmuş bir proqnozu deyil, sadəcə uzun müddətdir özünü doğrultmayan tendensiyalara əsaslanan riyazi modelin nəticəsidir./lent.az
