Rusiya–Ukrayna müharibəsi artıq çoxdan iki ölkə arasındakı hərbi qarşıdurma sərhədlərini aşıb. Bu müharibənin davam etməsi ABŞ, Avropa, Çin və İranın maraqlarının kəsişdiyi daha geniş geosiyasi mənzərə formalaşdırır. Cəbhədə baş verənlər yalnız Ukraynanın gələcəyinə deyil, böyük dövlətlər arasındakı qüvvələr balansına da təsir göstərir. Mövcud vəziyyətdən ən çox faydalanan tərəflərdən birinin Çin olduğu getdikcə daha aydın görünür.
Qərbin sanksiyaları və Çin
Qərbin sanksiyaları Rusiyanın Avropa bazarlarına və texnologiyalarına çıxışını məhdudlaşdırdıqca Moskva Çinlə əməkdaşlığı genişləndirməyə məcbur olur. Pekin Rusiyadan neft, qaz və digər xammal resurslarını əlverişli şərtlərlə əldə edir, əvəzində isə Rusiya bazarına avtomobil, elektronika və sənaye məhsulları çıxarır. Beləliklə, Çin həm enerji təhlükəsizliyini möhkəmləndirir, həm də Qərb şirkətlərinin Rusiyada boşaltdığı bazarı tədricən öz nəzarətinə götürür.
İlk baxışda bu münasibətlər hər iki tərəf üçün faydalı tərəfdaşlıq təsiri bağışlayır. Ancaq tərəflərin imkanları və alternativləri eyni deyil. Çin müxtəlif bazarlar və tədarük mənbələri arasında seçim edə bildiyi halda, Rusiyanın iqtisadi manevr imkanları getdikcə daralır. Bu səbəbdən qiymətlərin və əməkdaşlıq şərtlərinin müəyyənləşdirilməsində Pekinin üstünlüyü artır. Müharibə uzandıqca Rusiya ilə Çin arasındakı münasibətlər bərabərhüquqlu tərəfdaşlıqdan daha çox asimmetrik asılılıq modelinə çevrilə bilər.
Yaranmış fürsətdən istifadə
Moskva Ukraynada müharibəni davam etdirməklə Qərbin hərbi, maliyyə və siyasi resurslarını tükəndirdiyini düşünə bilər. Həqiqətən də ABŞ və Avropa Ukraynaya böyük vəsait ayırır, daxili fikir ayrılıqları ilə üzləşir və diqqətini başqa regionlara yönəltməkdə çətinlik çəkir. Lakin bu prosesin digər tərəfi Çinin güclənməsidir. Qərb Rusiya ilə qarşıdurmaya cəlb olunduğu müddətdə Pekinə qarşı vahid və sərt strategiyanın qurulması çətinləşir. Çin isə yaranmış vaxtdan və iqtisadi fürsətlərdən istifadə edərək qlobal mövqelərini genişləndirir.
Tramp amili
ABŞ–Rusiya təmaslarında Donald Tramp amili də ayrıca əhəmiyyət daşıyır. Tramp Ukrayna müharibəsini dayandırmağı özünün əsas xarici siyasət uğurlarından birinə çevirmək istəyir. Buna görə Vaşinqton Moskvanın danışıqlara daha konstruktiv yanaşmasını, İran məsələsində müəyyən çeviklik göstərməsini və ABŞ administrasiyasının siyasi vəziyyətini ağırlaşdıracaq addımlardan çəkinməsini istəyə bilər. Ancaq bunun Trampın şəxsi seçki maraqları ilə bağlı birbaşa tələb formasında irəli sürüldüyünü demək üçün kifayət qədər açıq dəlil yoxdur. Daha real görünən ehtimal tərəflərin Ukrayna, İran və ikitərəfli münasibətləri vahid siyasi sövdələşmənin elementləri kimi nəzərdən keçirməsidir.
Çinin mövqeyi möhkəmlənir
Nəticədə müharibənin davam etməsi Rusiyaya müəyyən taktiki üstünlüklər qazandırsa da, onun uzunmüddətli strateji mövqeyini zəiflədə bilər. Moskva Qərbdən uzaqlaşdıqca Çin kapitalına, texnologiyasına və bazarına daha çox bağlanır. Pekin isə hərbi qarşıdurmaya birbaşa qoşulmadan ucuz resurslar əldə edir, Rusiya bazarında möhkəmlənir və Qərbin diqqətinin parçalanmasından faydalanır. Bu baxımdan Rusiya müharibə meydanında Qərbi zəiflətməyə çalışarkən, fərqinə varmadan gələcək qlobal rəqabətdə Çinin mövqelərini daha da gücləndirə bilər.
Alim Nəsirov
