2019-cu il avqustun 10-u, səhər saat 6:30. Nyu-Yorkdakı federal həbsxanada kamerasında Ceffri Epşteynin meyiti tapılır. Milyonçu və “xeyriyyəçi” kimi tanınan Epşteyn, istintaqın versiyasına görə, müasir tarixdə yetkinlik yaşına çatmayanların cinsi istismarı ilə bağlı ən böyük şəbəkələrdən birini yaratmışdı. O, sadəcə qaranlıq sirləri olan varlı adam deyildi. Onun təşkil etdiyi məclislərdə prezidentlər, şahzadələr, alimlər, kino ulduzları və informasiya texnologiyaları sahəsinin maqnatları iştirak edirdi. İndi isə o, ölmüşdü. Rəsmi məlumata görə, Epşteyn özünü asmışdı.
Bəzən “rəsmi versiya” ifadəsi cəmiyyətdə tamam başqa məna doğurur: sanki insanlara hər şeyi olduğu kimi qəbul etmələri təklif olunur. Epşteynin ölümü dünya mediasında böyük rezonans yaratdı və bir neçə saat ərzində XXI əsrin ən çox müzakirə olunan ölümlərindən birinə çevrildi. Çünki bu hadisədə çoxsaylı suallar cavabsız qalırdı. ABŞ mediasının ölkənin ən ciddi mühafizə olunan məhbuslarından biri kimi təqdim etdiyi şəxs necə oldu ki, gecə-gündüz videomüşahidə aparılan federal həbsxanada həyatını itirdi? Qaydalara əsasən, ən azı iki kamera və iki mühafizəçi onu fasiləsiz nəzarətdə saxlamalı idi. Bəs niyə məhz həmin gecə kameralar işləmədi? Niyə görüntülər qeydə alınmadı? Epşteynin kamera yoldaşı — dörd qətldə ittiham olunan keçmiş polis əməkdaşı — qəfil başqa yerə köçürüldü və o, tək qaldı? Halbuki belə məhbusun nəzarətsiz saxlanılması qaydalara zidd idi. Üstəlik, ona nəzarət etməli olan iki mühafizəçi həmin gecə yuxuya getmişdi. Sonradan onların cəzası ictimai işlər görməklə məhdudlaşdı.
ABŞ-nin baş prokuroru Uilyam Barr baş verənləri mümkün nöqsanların eyni vaxtda üst-üstə düşməsi, “səhvlərin mükəmməl fırtınası” kimi xarakterizə etdi. Lakin ictimaiyyət bu izaha inanmadı. Epşteynin ölümü ilə birlikdə, bəlkə də, ən vacib məsələ, onun verə biləcəyi ifadələr də yoxa çıxdı. Həmin ifadələr müasir tarixin ən səs-küylü açıqlamalarından birinə çevrilə, siyasi sülalələri və iri korporativ imperiyaları sarsıda bilərdi. Onunla birlikdə bir çox nüfuzlu şəxsin adı, eləcə də Epşteynin kimləri himayə etdiyi, kimlərlə manipulyasiya apardığı və kimləri şantaj etdiyi barədə həqiqətlər də açıqlanmamış qaldı.
İllər keçdikcə bu hadisənin ətrafındakı suallar daha da çoxaldı. Mənbələr 2025-ci ilə qədər Epşteyn işi üzrə üç əsas şahidin artıq həyatda olmadığı bildirilir. 2017-ci ildə Floridada, Palm-Biçdə ucuz bir moteldə Epşteynin ilk zərərçəkənlərindən biri kimi təqdim edilən Li Skaypatrikin meyiti tapılmışdı. Rəsmi versiyaya görə, ölümün səbəbi narkotik maddənin həddindən artıq dozası idi. Lakin yaxınları onun ağrıkəsici dərman qəbul etməkdən belə çəkindiyini deyirdilər. 2023-cü ildə Kerolin Andriana vəfat etdi. Onun ifadələri Epşteynə və sonradan 20 il həbs cəzası almış Ghislaine Maksvellə qarşı ittihamların əsaslarından biri olmuşdu. Ölüm səbəbi yenə narkotik maddənin həddindən artıq dozası kimi göstərildi. 2025-ci ildə isə işin əsas şahidlərindən biri, zorakılıq qurbanlarının hüquqları uğrunda mübarizə aparmış Virciniya Cufre evində ölü tapıldı. Rəsmi versiyaya görə bu intihar idi.
Virciniya Cufre beynəlxalq qalmaqalın əsas fiqurlarından birinə çevrilmişdi. Onun iddiasına görə, 1999-cu ildə Donald Trampa məxsus Mar-a-Laqo malikanəsində Epşteynin ətrafındakı şəxslər onu bu şəbəkəyə cəlb etmişdilər. Cufrenin sözlərinə görə, bundan sonra o, yetkinlik yaşına çatmayan qızların dünyanın ən nüfuzlu kişilərinin əyləncəsi üçün sistemli şəkildə istismar edildiyi mühitə düşmüşdü. Onun Böyük Britaniya kral ailəsinin üzvü, York hersoqu şahzadə Endryu ilə bağlı ittihamları geniş beynəlxalq rezonans doğurmuşdu. Fotoşəkillər, sənədlər və şahid ifadələri Britaniya monarxiyasının nüfuzuna ciddi zərbə vurmuşdu. Bukingem sarayı üçün bu hadisə, müəllifin ifadəsi ilə desək, Diananın boşanması ilə müqayisə edilə biləcək bir böhrana çevrilmişdi.
Epşteynlə bağlı sənədlərdə adı çəkilən şəxslərin siyahısı da diqqət çəkirdi. Həmin siyahıda Bill Klinton, Leonardo DiKaprio, Naomi Kempbell, Kevin Speysi, Mark Zukerberq, Ceff Bezos, Con Kerri, İsrailin keçmiş baş naziri Ehud Barak və Bill Qeyts kimi tanınmış şəxslərin adları yer alırdı. Bununla belə, sənədlərdə adın çəkilməsi həmin şəxsin cinayətdə iştirak etdiyini sübut etmir. Əgər Epşteyn məhkəməyə qədər yaşasaydı, onun ifadələrinin beynəlxalq siyasi mühitdə, ictimai həyatda hansı nəticələr doğuracağını söyləmək çətindir.
Donald Tramp əvvəlcə Epşteynlə bağlı bütün sənədlərin açıqlanacağına söz vermiş, sonradan isə mövqeyini dəyişərək bu məsələni uydurma adlandırmışdı. İlon Mask isə Tramp ilə mübahisəsinin qızğın vaxtında onun adının da həmin sənədlərdə olduğunu bildirmiş, daha sonra paylaşımını silmişdi. Bu mübahisələr internetdə geniş müzakirələrə səbəb oldu. Müəlliflər daha sonra izləyicilərə öz Telegram kanalında videoların audio versiyalarını, arxiv materiallarını və yeni buraxılışların anonslarını paylaşdığını xatırladır və Epşteynin həyat hekayəsinə qayıdırlar.
Ceffri Edvard Epşteyn 20 yanvar 1953-cü ildə Nyu-Yorkun Bruklin rayonundakı Siqeyt məhəlləsində anadan olmuşdu. Atlantik okeanına yaxın bu fəhlə məhəlləsi çox var-dövlətli məhəllə deyil, dəniz və gündəlik həyatın sadə qoxuları ilə tanınırdı. Atası Seymur Corc şəhər parkında bağban işləyir, anası Polin isə məktəb yeməkxanasında çalışırdı. Ailə imkanlı deyildi. Nyu-Yorkda minlərlə ailə kimi adi həyat sürürdü. Kiçik qardaşı Markın xatirələrinə görə, valideynləri uşaqlarına zəhmətkeş olmağı və müstəqil düşünməyi öyrədirdilər.
Ceffri hələ erkən yaşlarından riyaziyyata xüsusi qabiliyyət göstərmiş, iki sinfi vaxtından əvvəl keçmiş və məktəbi 16 yaşında bitirmişdi. O, yeniyetmə yaşlarından repetitorluq edir, bununla həm pul qazanır, həm də müstəqilliyini hiss edirdi. Sakit, ağıllı və iddialı biri kimi xarakterizə olunan Epşteyn çox danışmasa da, nə istədiyini yaxşı bilirdi. Onun arzusu Bruklindən çıxaraq maliyyə dünyasının mərkəzi sayılan Uoll-Stritə daxil olmaq idi.
O, əvvəlcə Cooper Union kollecində, daha sonra Nyu-York Universitetində təhsil alsa da, ali təhsil diplomunu əldə etmədi. Buna baxmayaraq, 1974-cü ildə nüfuzlu Dalton özəl məktəbində riyaziyyat və fizika müəllimi kimi işə düzəldi. Mənbələrin təqdim etdiyi versiyaya görə, o, işə qəbul olunarkən təhsil sənədləri barədə həqiqəti gizlətmişdi. Məktəbin direktoru Donald Barr sonradan Epşteynin zəkasından və cəsarətindən təsirləndiyini söyləmişdi. Maraqlı məqam kimi, Donald Barrın oğlu Uilyam Barrın gələcəkdə Epşteynin ölümü ilə bağlı rəsmi açıqlamalar verən ABŞ baş prokuroru olacağı qeyd edilir.
Dalton məktəbi sadəcə özəl təhsil müəssisəsi deyildi. Burada Amerikanın siyasi, iqtisadi və mədəni elitasına mənsub ailələrin övladları təhsil alırdı. Belə bir məktəbdə müəllim işləmək Epşteynə nüfuzlu ailələrin həyatına yaxınlaşmaq imkanı verirdi. O, şagirdlərə dərs deməklə yanaşı, onların valideynlərinin vərdişlərini, zəif tərəflərini və ambisiyalarını da müşahidə edirdi. Mənbələrə görə bu dövrü Epşteynin gələcək karyerası üçün başlanğıc kapitalı kimi təqdim edirlər. Epşteyn burada mühüm bir nəticəyə gəlmişdi- “hakimiyyət yalnız pulda deyil, nüfuzlu insanlara çıxış imkanındadır”.
Onun şagirdlərindən biri investisiya bankı “Bear Stearns”-in rəhbəri Alan Qrinberqin ailəsinə mənsub idi. Qrinberqin qızı Lin müəlliminin qabiliyyətinə inanaraq atasından onu işə götürməsini istəmişdi. Beləliklə, 1976-cı ildə Epşteyn ali təhsili və maliyyə təcrübəsi olmadan Uoll-Stritdə işə başladı. O, opsion treyderi kimi fəaliyyətə başladı və cəmi dörd il ərzində bankın tərəfdaşlarından birinə çevrildi. 1981-ci ildə isə müştərilərə kredit verilməsi ilə bağlı daxili qaydaları pozduğu əsas gətirilərək işdən çıxarıldı. Həmin dövrdə bəzi şəxslər onun bankın qapalı maliyyə əməliyyatları barədə həddindən artıq məlumatlı olduğunu və buna görə uzaqlaşdırıldığını düşünürdülər. Hər halda, Uoll-Strit ona əlaqələr, özünəinam və maliyyə dahisi imici qazandırmışdı.
İşdən ayrıldıqdan sonra Epşteyn məsləhət xidmətləri göstərən ilk şirkətini yaratdı. O, varlı müştərilərə mənimsənilmiş pullarını geri qaytarmaqda kömək etdiyini bildirirdi. Başlanğıcda onun nə böyük ofisi, nə komandası, nə də xüsusi lisenziyası vardı. Əsas vasitələri telefonu, şəxsi cazibəsi və insanları inandırmaq bacarığı idi. 1987-ci ildə onun adı ilə əlaqələndirilən şirkət və özəl investisiya fondu meydana çıxdı. Epşteyn yalnız milyarderlərlə işlədiyini bəyan edirdi. Bu, ilk baxışda zarafat kimi səslənsə də, nüfuzlu dairələrə daxil olmaq istəyən varlı insanlar üçün cəlbedici görünürdü.
Onun ictimaiyyətə məlum olan əsas müştərisi “Victoria’s Secret”-in qurucusu və L Brands korporasiyasının rəhbəri Lesli Veksner idi. Epşteynlə Veksnerin münasibətləri adi maliyyə məsləhətçiliyi çərçivəsindən kənara çıxırdı. Sonralar Epşteyn Manhettendə dəyəri 70 milyon dollardan artıq olan böyük malikanəni məhz Veksnerlə əlaqəli maliyyə imkanları hesabına əldə etmişdi. Həmin dövrdə Epşteyn Steven Hofenberqin yaratdığı Tower Financial Corporation şirkətində də məsləhətçi kimi fəaliyyət göstərirdi. Rəsmi olaraq borcları satın alan və toplayan şirkət kimi təqdim edilən bu qurum sonradan ABŞ tarixinin böyük maliyyə piramidalarından biri kimi tanındı. Şirkətin çökməsi nəticəsində təxminən 450 milyon dollarlıq zərər yarandı. Hofenberq 20 il müddətinə həbs edildi, Epşteyn isə ittiham olunmadan hadisədən kənarda qaldı.
Hofenberq ömrünün sonunadək Epşteynin sadəcə məsləhətçi deyil, maliyyə sxeminin memarlarından biri olduğunu iddia edirdi. Bəzi analitiklər Tower Financial təcrübəsinin Epşteynə gələcəkdə pul yuyulması və beynəlxalq maliyyə köçürmələri ilə bağlı mexanizmlər qurmaqda kömək etdiyini düşünürdülər. Epşteynin şirkətlərindən biri Britaniya Virgin adalarında qeydiyyatdan keçmişdi. Bu ərazi ofşor şirkətlər və mürəkkəb maliyyə strukturları üçün əlverişli mərkəz hesab olunur. Mənbədə yüz milyonlarla dolların həmin şirkətlərin hesablarından keçdiyi, vəsaitlərin mənşəyi və sonrakı istiqaməti barədə sualların qaldığı bildirilir. Müxtəlif şayiələrdə Yaxın Şərq şeyxlərinin gizli kapitallarına xidmət göstərilməsindən tutmuş Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi və Mossadla əlaqəli əməliyyatlara qədər fərziyyələr səsləndirilirdi. Bunlar təsdiqlənmiş faktlar deyil, Epşteynin fəaliyyəti ətrafında yaranmış iddialar kimi təqdim edilir.
Müəlliflər Epşteynin maliyyə fəaliyyətini yalnız investisiya işi kimi deyil, nüfuzlu şəxslər arasında vasitəçilik, gizli əlaqələrin qurulması və mümkün şantaj mexanizmləri ilə əlaqələndirirlər. Bu təsvirə görə, Epşteynin əsas kapitalı puldan daha çox, güclü şəxslərə çıxış və onların sirlərini bilmək imkanı idi. Onun çevrəsinə daxil olan insanlar çoxsaylı sirr və məxfi qeydlər səbəbindən həmin dairədən asanlıqla uzaqlaşa bilmirdilər.
Bu münasibətlər sistemində Lesli Veksner xüsusi yer tuturdu. 1988-ci ildə tanış olduqdan sonra Veksner Epşteynə maliyyə və əmlakının idarə edilməsində geniş səlahiyyətlər vermişdi. Epşteyn onun evlərinə, fondlarına və şəxsi maliyyə işlərinə çıxış əldə etmişdi. Veksner faktiki olaraq ona öz sərvətinin idarə edilməsini etibar etmişdi. Epşteynin Manhettendəki malikanəsi, şəxsi təyyarəsi, avtomobilləri və müxtəlif ölkələrdəki daşınmaz əmlakı onun var-dövlətinin görünən hissəsinə çevrilmişdi. Lakin bu əmlakların alınmasında istifadə edilən vəsaitlərin mənbəyi barədə suallar vardı. Epşteyn həbs edildikdən sonra Veksner onun tərəfindən aldadıldığını və pulunun mənimsənildiyini bildirmişdi. Bununla belə, Epşteynə sərvətinin idarə olunması üçün belə geniş imkanlar verilməsinin səbəbi də müzakirə mövzusu olaraq qalırdı.
1990-cı illərin əvvəllərində Epşteyn Manhettenin mərkəzində çoxsaylı mənzillər icarəyə götürməyə başladı. Rəsmi izaha görə, bu mənzillər Nyu-Yorka müqavilələrlə gələn qonaqlar və modellər üçün nəzərdə tutulmuşdu. Şahidlərin sözlərinə görə isə, həmin mənzillərdə nüfuzlu şəxslərin görüşləri keçirilir, azyaşlı qızlar da gətirilirdi. Model agenti Jan-Lük Brünel Epşteynə viza, sənədləşmə və logistika məsələlərində kömək edirdi. Brünel 1980-ci illərdə Şeron Stoun və Mila Yovoviç kimi modellərin karyerasının başlanğıcında rol oynamış agent kimi tanınırdı. Lakin Epşteynlə bağlı iddialarda onun model agentliyi fəaliyyəti qızların istismar şəbəkəsinə cəlb edilməsinə xidmət edən vasitə kimi təqdim olunur.
1990-cı ildə Epşteyn Floridanın Palm-Biç şəhərində malikanə aldı. İlk baxışdan bu, varlı bir şəxsin növbəti dəbdəbəli evi idi. Lakin istintaq materiallarında həmin ev şəbəkənin əsas məkanlarından biri kimi göstərildi. İddia olunur ki, 14–16 yaşlı məktəbli qızlar masaj xidməti adı ilə evə dəvət edilir, onlara 200–300 dollar ödənilir, daha sonra isə ilkin razılaşmadan kənar tələblərlə üzləşirdilər. Bəzi qızların artıq bu evə getmiş başqa yeniyetmələr tərəfindən cəlb edildiyi bildirilir. Epşteynin birbaşa iştirak etmədiyi hallarda vasitəçilərdən istifadə etdiyi iddia olunur.
1991-ci ildə Epşteyn Ghislaine Maksvelllə tanış olur. O, Britaniya media maqnatı Robert Maksvellin qızı idi. Robert Maksvell Zakarpatiyada ortodoks yəhudi ailəsində doğulmuş, müharibə illərində Avropadan qaçmış, sonradan Mirror Group nəşriyyat imperiyasını yaratmışdı. O, Kanar adaları yaxınlığında yaxtadan dənizə düşərək müəmmalı şəkildə həlak olmuşdu. Bəzi mənbələr onun Mossad və Britaniya kəşfiyyatı ilə əlaqələrinin olduğunu iddia edirdi. Atasının ölümündən sonra Ghislaine Nyu-Yorka köçmüş və qısa müddət sonra Epşteynin yaxın çevrəsinə daxil olmuşdu. Bəzi zərərçəkənlər onun qızları Epşteynə gətirdiyini, onlara bunun sadəcə masaj işi olduğunu söylədiyini və istismar prosesində iştirak etdiyini bildirirdilər. Onun bu fəaliyyətdə hansı motivlərlə iştirak etdiyi barədə müxtəlif ehtimallar irəli sürülüb- şəxsi bağlılıq, asılılıq, şantaj və ya atasının ölümündən sonra itirdiyi sosial statusu bərpa etmək istəyi.
1993-cü ildə Epşteyn Nyu-Meksikoda 12 milyon dollara ranço alır. Rəsmi olaraq ov evi kimi təqdim edilən bu mülkdə qonaqların və gənc qadınların iştirak etdiyi məclislərin keçirildiyi iddia olunurdu. İki il sonra o, Manhettendə 20 milyon dollara malikanə alır. Həmin evdə sonradan istintaq üçün əhəmiyyətli materialların tapıldığı bildirilir. Eyni dövrdə Epşteynin Boeing 727 təyyarəsi də var idi. Mətbuatda bu təyyarəyə “Lolita-ekspress” ləqəbi verilmişdi. Təyyarənin salonu yataq otaqları, divanlar və barı olan lüks mənzil kimi qurulmuşdu. Onun sərnişinləri arasında siyasətçilər, məşhurlar, iş adamları və kral ailələrinin üzvlərinin olduğu bildirilirdi. Şahidlərin iddialarına görə, təyyarədə gizli kameralar quraşdırılmış və görüntülər arxivləşdirilmişdi. Bəzi şərhçilər bu materialların Epşteynə nüfuzlu şəxslər üzərində təzyiq imkanı verdiyini düşünürdülər. Təyyarənin uçuş jurnalı sonradan mətbuata çıxmış, orada yüzlərlə ad və bir sıra uçuş qeydləri yer almışdı.
1998-ci ildə Epşteyn Virgin adalarında yerləşən Little Saint James adlı özəl adanı təxminən 8 milyon dollara alaraq onu şəxsi mülkünə çevirdi. Adada dəbdəbəli yaşayış evi, qonaq villaları, helikopter meydançası, yeraltı keçidlər, kinoteatr və qızılı günbəzli, mavi zolaqlı qeyri-adi bir tikili vardı. Bu tikilinin nə məqsədlə istifadə olunduğu barədə müxtəlif fərziyyələr səslənirdi. Bəziləri onu meditasiya məkanı, digərləri isə başqa məqsədlər üçün nəzərdə tutulmuş bina hesab edirdi. Adada olmuş şəxslərin sözlərinə görə, ərazi qorxu və şübhə atmosferi ilə əhatə olunmuşdu, silahlı mühafizəçilər, perimetr boyu kameralar, girişdə təhvil verilən telefonlar və qapalı qapılar arxasında baş verənlərdən xəbərsiz qalan əməkdaşlar. Tikilidə uşaqların iştirakı ilə rituallar keçirildiyinə dair iddialar da səslənmişdi, lakin bunlar təsdiqlənməmiş fərziyyələr olaraq qalır.
Epşteynin əlaqələr şəbəkəsi siyasətçiləri, biznesmenləri, aktyorları və alimləri əhatə edirdi. Onun çevrəsində keçmiş prezidentlərin, baş nazirlərin, Hollivud ulduzlarının və Nobel mükafatı laureatlarının adları çəkilirdi. Bəzi şəxslərin onun şəxsi təyyarəsi ilə uçduğu, evlərində qonaq olduğu və xeyriyyə layihələrində iştirak etdiyi barədə media məlumatları yayılmışdı. Epşteyn yalnız siyasət və şou-biznes dairələrində deyil, akademik mühitdə də əlaqələr qurmuşdu. Harvard da daxil olmaqla nüfuzlu universitetlərə milyonlarla dollar ianə edir, elmi tədqiqatları maliyyələşdirir və tanınmış alimlərin qatıldığı konfranslar təşkil edirdi. Bu əlaqələr ona elmə, texnologiyaya və gələcəyin fəlsəfəsinə maraq göstərən maarifçi xeyriyyəçi obrazı yaratmağa imkan verirdi.
Qeyd olunur ki, Epşteyn Harvard Universitetinə təxminən 9 milyon dollar ianə etmiş, Stiven Hokinq də daxil olmaqla tanınmış alimləri öz adasında keçirilən elmi tədbirlərə dəvət etmişdi. Görüşlərdə transhumanizm, insan təbiətinin texnologiya vasitəsilə dəyişdirilməsi, klonlaşdırma, ömrün uzadılması və şüurun ölümdən sonra ötürülməsi kimi mövzular müzakirə edilirdi. Sonradan bu tədbirlərdə iştirak etmiş bəzi alimlər Epşteynin şəxsi həyatı və onun ətrafında yaranmış qalmaqallar barədə məlumatlı olmadıqlarını bildirmişdilər. Onlar həmin vaxt onu elmə səxavətlə dəstək verən himayədar kimi qəbul edirdilər.
2010-cu illərin ortalarında Epşteyn müxtəlif layihələrə, o cümlədən İsrail siyasətçisi Ehud Barak və sahibkar Piter Til ilə əlaqəli fondlara investisiya yatırmışdı. Açıq mənbələrə görə, bu investisiyaların bəziləri sonradan uğurlu olmuşdu. Lakin xeyriyyəçilik və elmə dəstək görüntüsünün arxasında onun ətrafındakı qaranlıq fəaliyyətlə bağlı iddialar qalmaqda idi. Məhkəmə sənədlərində Ghislaine Maksvell Epşteynin ən yaxın köməkçisi kimi təqdim olunur. İstintaqın məlumatına görə, o, görüşlərin təşkilinə və bəzi hallarda yetkinlik yaşına çatmayan qızların seçilməsinə kömək edirdi. Şəbəkənin fəaliyyət mexanizmi sistemli xarakter daşıyırdı. Sosial baxımdan həssas ailələrdən olan qızlara pul və ya karyera imkanı vəd edilir, daha sonra isə onlar istismar xarakterli fəaliyyətə cəlb olunurdular.
İlk ittihamlar hələ 1990-cı illərdə ortaya çıxmışdı. Rəssam Mariya Farmer polisə müraciət edərək Epşteyn və Maksvell tərəfindən zorakılığa məruz qaldığını bildirmişdi. Onun sözlərinə görə, hüquq-mühafizə orqanları həmin vaxt bu şikayətə lazımi diqqət yetirməmişdi. İşin geniş ictimaiyyətə məlum olması isə 2005-ci ildə Floridada bir qadının azyaşlı ögey qızının Epşteynin hərəkətlərindən zərər çəkdiyini bildirməsi ilə başladı. Bu müraciət genişmiqyaslı istintaqın başlanğıc nöqtəsinə çevrildi. İş materiallarına əsasən, sonradan müxtəlif ölkələrdən olan onlarla mümkün zərərçəkən müəyyən edilmişdi. Jurnalistlərin məlumatına görə, Epşteynin malikanəsində dəftərlər, fotoşəkillər və nüfuzlu şəxslərlə görüşlərə işarə edən sənədlər tapılmışdı. Şahidlər zahiri nüfuz və dəbdəbənin arxasında istismar və zorakılığın dayandığı geniş cəlbetmə sxemindən danışırdılar.
Epşteynin evində çalışmış iki keçmiş əməkdaş and altında ifadə verərək malikanədə tez-tez gənc qızların olduğunu, onların bəzilərinin yetkinlik yaşına çatmamış ola biləcəyini bildirmişdi. Alfred Rodriqes adlı xidmətçi qonaqların gedişindən sonra təmizlik zamanı intim xarakterli əşyalar tapdığını söyləmişdi. Onun sözlərinə görə, bir dəfə hamam otağında məktəbli yaşlarında olduğunu düşündüyü çılpaq bir qızı yatmış vəziyyətdə görmüşdü. Həmin vaxta qədər istintaqçılar Epşteynə ömürlük həbs cəzası ilə nəticələnə biləcək federal ittihamlar irəli sürmək üçün kifayət qədər material toplamışdılar. Lakin Epşteyn tanınmış vəkillər və özəl detektivlər tutaraq, əlaqələrindən və nüfuzundan istifadə etməyə başladı. Bəzi jurnalist mənbələri onun nüfuzlu şəxslərin şəxsi həyatı barədə məlumatlılığının istintaqa təzyiq vasitəsinə çevrilə biləcəyini ehtimal edirdilər.
Əvvəlcə Palm-Biç polisi cəzanın təmin olunacağına əmin idi. Lakin işin gedişi qəfil dəyişdi. Floridanın Cənub dairəsinin federal prokuroru Aleksandr Akosta Epşteynlə qapalı razılaşma əldə etdi. Sonradan bu razılaşma “şeytanla sövdələşmə” adlandırıldı. Şərtlərə əsasən, Epşteyn yalnız ştat səviyyəsində iki ittiham üzrə təqsirini etiraf etdi. Ömürlük həbsə səbəb ola biləcək federal ittihamlar aradan qaldırıldı. Nəticədə o, 18 ay həbs cəzası aldı, lakin faktiki olaraq 13 ay həbsdə qaldı. Cəza müddətində ona həftənin altı günü, gündə 12 saat işə getmək icazəsi verilirdi. O, vaxtının çox hissəsini Palm-Biçdəki ofisində keçirir, həbsxanaya isə gecələmək üçün qayıdırdı. Saxlanıldığı müəssisənin şəraiti adi məhbuslar üçün əlçatmaz dərəcədə rahat idi.
Zərərçəkənlər bu razılaşma barədə əvvəlcədən məlumatlandırılmamışdılar. Razılaşma üzə çıxanda onların bir çoxu özlərini aldadılmış və xəyanətə uğramış hiss etdiklərini bildirdilər. Onlar həyatlarının ən ağrılı hadisələrini dəfələrlə xatırlayaraq ifadə vermiş, lakin sonda bütün bunların nəticəsiz qaldığını görmüşdülər.
Ən tanınmış zərərçəkənlərdən biri Virciniya Cufre idi. O, 1990-cı illərin sonunda, 16 yaşında olarkən Mar-a-Laqo klubunun spa mərkəzində işləyirdi. Onun sözlərinə görə, Ghislaine Maksvelllə ilk dəfə məhz orada tanış olmuşdu. Maksvell ona Epşteynin evində masajçı kimi işləməyi təklif etmişdi. Cufrenin iddiasına görə, bu təklif sonradan istismara çevrilmişdi. O, Epşteynin zorakılığına məruz qaldığını, onunla birlikdə Nyu-Yorka, Nyu-Meksikoya və Virgin adalarına səfər etdiyini bildirirdi. Həmin evlərdə müşahidə kameralarının olduğu da iddia edilirdi. Cufrenin sözlərinə görə, Epşteynin qonaqları arasında nüfuzlu siyasətçilər və iş adamları vardı. Onların arasında Britaniya kral ailəsinin üzvü şahzadə Endryunun da adı çəkilirdi. Cufre yetkinlik yaşına çatmadığı dövrdə şahzadə ilə intim münasibətə məcbur edildiyini iddia etmişdi.
2009-cu ildə Cufre Epşteynə qarşı mülki iddia üzrə razılaşma çərçivəsində pul kompensasiyası almışdı. Daha sonra zorakılıq və insan alveri qurbanlarına yardım fondu yaratmış, 2022-ci ildə şahzadə Endryuya qarşı iddia qaldırmışdı. İş məhkəmədənkənar qaydada, təqsirin etirafı olmadan həll edilmişdi. 2025-ci ilin əvvəlində Cufre Avstraliyadakı evində ölü tapıldı. Rəsmi versiya intihar idi və istintaq zorakılıq əlamətləri aşkar etmədiyini bildirmişdi. Məhkəmə materiallarına görə, Cufre sonradan peşmanlıqla xatırladığı şəkildə, özü də bəzi qızların Epşteynə cəlb edilməsində iştirak etmişdi.
Belə qızlardan biri Kerolin Andriana idi. O, 14 yaşında Virciniya ilə tanış olduğunu və onun dəvəti ilə Epşteynin evinə getdiyini, orada cinsi istismara məruz qaldığını bildirirdi. Kerolin 2005-ci il istintaqı üzrə əsas şahidlərdən birinə çevrilmiş, daha sonra Epşteynin fonduna qarşı mülki iddia qaldırmışdı. 2021-ci ildə Ghislaine Maksvellin məhkəməsində ifadə vermiş, 2023-cü ildə isə hotel otağında ölü tapılmışdı. Rəsmi məlumata görə, ölümün səbəbi narkotik maddənin həddindən artıq dozası idi.
Kortni Uayld da oxşar hadisələrdən danışmışdı. Onun sözlərinə görə, 2002-ci ildə 14 yaşında olarkən rəfiqəsinin masaj işi ilə pul qazanmaq təklifini qəbul edərək Epşteynin evinə getmişdi. Onun ifadəsinə əsasən, görüşlər tez-tez baş verir və zorakılıq xarakteri daşıyırdı. Daha sonra Epşteyn ona başqa qızları da gətirməsi üçün pul təklif etmişdi. Beləliklə, Kortni özü də zərərçəkən olduğu halda, bilmədən həmin sxemin bir hissəsinə çevrilmişdi. O, 2005-ci ildə polisə ifadə vermiş və baş verənlərin miqyasından açıq danışan ilk şəxslərdən biri olmuşdu. Lakin yaşadığı ağır psixoloji nəticələr sonradan asılılıq və qanunla problemlərə səbəb olmuşdu.
2003-cü ildə 16 yaşlı Li Patrik rəfiqəsinin dəvəti ilə Epşteynin məclisinə getmişdi. Orada masaj təklifi, masanın üzərinə qoyulan pul və ilkin razılaşmadan kənar tələblərlə qarşılaşmışdı. O, əvvəlcə oranı tərk etsə də, maddi ehtiyac üzündən ertəsi gün geri qayıtmış və zərərçəkənə çevrilmişdi. İllər sonra vəkilləri vasitəsilə kompensasiya tələb etmiş və 50 min dollar almışdı. İş məhkəməyə çatmamışdı. 2015-ci ildə Li geniş müsahibə verərək yaşadıqlarını ətraflı danışmışdı. 2017-ci ildə isə yol kənarındakı moteldə ölü tapılmış, rəsmi ölüm səbəbi yenə həddindən artıq narkotik doza kimi göstərilmişdi.
2004-cü ilin dekabrında, Milad bayramına bir neçə gün qalmış, 16 yaşlı Mişel Likata sinif yoldaşından 200 dollar qazanmaq imkanı barədə qeyd almışdı. Ünvan Palm-Biçdəki malikanə idi. Orada masaj otağı, ev sahibi və əvvəlcədən vəd ediləndən xeyli fərqli tələblər vardı. Mişel pulu götürərək evi tərk etmiş, utanc və qorxu səbəbindən uzun müddət susmuşdu. 2005-ci ildə isə qərar verərək başına gələnləri açıq danışan ilk şəxslərdən birinə çevrilmişdi. Onun sonradan tennis sahəsində çalışdığı, övlad böyütdüyü və digər zərərçəkənlərə dəstək verdiyi də bildirilir.
2008-ci ilin iyununda Epşteyn yetkinlik yaşına çatmayanların kommersiya məqsədli cinsi xidmətlərə cəlb edilməsi ilə bağlı ittihamlar üzrə təqsirini etiraf etdi. Ona 18 il həbs cəzası verilsə də, faktiki olaraq 13 ay həbsdə qaldı. Həftənin altı günü, gündə 12 saat həbsxanadan çıxaraq şəhər mərkəzindəki ofisində işləməsinə icazə verilirdi. Belə ağır ittihamlar üzrə bu cür güzəştlər cəmiyyətin diqqətini çəkirdi. Azadlığa çıxdıqdan sonra o, nəzarət altında saxlanılırdı. Nyu-York ştatında yüksək təkrar cinayət riski daşıyan, üçüncü kateqoriyalı şəxs kimi qeydiyyata alınmışdı. Bu, ştat sistemində ən yüksək risk səviyyəsi idi və ciddi nəzarət tələbləri nəzərdə tuturdu.
Bununla belə, Epşteyn ictimai həyatdan çəkilmədi. Əksinə, reputasiyasını bərpa etməyə çalışdı. Qapalı məclislər, tanış simalar və əvvəlki nüfuzlu çevrələr onun həyatında yenidən görünməyə başladı. Sanki heç nə baş verməmişdi. Müəllif bunu elitanın sosial yaddaşsızlığı kimi xarakterizə edir: narahatlıq doğuran hadisələr hamı üçün əlverişli olduqda tez unudulur. Epşteyn yenidən universitetlərə və elmə dəstək verməyə, ianələr etməyə, Nobel mükafatı laureatları ilə görüşlər təşkil etməyə başladı. Beləliklə, xeyriyyəçi və intellektual obrazı onun üçün yeni qapılar açan pərdəyə çevrildi. Akademik mühitin bir hissəsi də əlavə suallar vermədən bu vəsaitləri qəbul edirdi. Bu, hüquqi məsələdən daha çox etik məsuliyyət məsələsi idi.
Epşteyn transhumanizmə və gələcəyin insanı barədə müzakirələrə maraq göstərirdi. O, klonlaşdırma, insan ömrünün uzadılması və şüurun bədəndən sonra mövcudluğu kimi mövzularla bağlı təxribatçı suallar verirdi. Tanışlarının sözlərinə görə, o, insanlığın genetik yolla “təkmilləşdirilməsi” barədə də fikirlər səsləndirirdi. Hətta Nyu-Meksikodakı rançosunda çoxsaylı qadınları mayalandırmaqla öz genetik materialını yaymaq arzusunda olduğu iddia edilirdi. Başqa bir qəribə fikir isə gələcək texnologiyaların inkişafını gözləmək üçün başının “kriogen kamerada” saxlanılması idi. Bu ideyalar praktik həyata keçməsə də, onların səsləndirildiyi kontekst Epşteynin dünyagörüşü barədə müəyyən təsəvvür yaradırdı.
Bu dövrdə onun “Lolita-ekspress” adlandırılan Boeing 727 təyyarəsi uçuşlarını davam etdirirdi. Təyyarədə çoxsaylı tanınmış qonaqların olduğu bildirilirdi. Uçuş marşrutları və bort jurnalları sonradan jurnalist araşdırmaları üçün mühüm mənbəyə çevrildi. 2016-cı ildə Epşteyn daha bir ada alaraq orada geniş tikinti işləri aparmağı planlaşdırdı. Artıq onun yaxınlıqda başqa bir özəl adası da vardı. Coğrafi təcrid, şəxsi uçuşlar və qapalı mülklər uzun illər onun fəaliyyətinin ictimai nəzarətdən kənarda qalmasına şərait yaradırdı.
2018-ci ildə jurnalist Culiya Braun araşdırma apararaq Epşteyn işi ilə bağlı silsilə yazılar dərc etməyə başladı. Bu yazılar yeni ifadələri və şahidlərin hekayələrini üzə çıxardı, 2008-ci ildə Epşteynin tamhüquqlu məhkəmə prosesindən necə yayındığını göstərən razılaşmaları və prosessual qərarları ictimai müzakirəyə çıxardı. Jurnalistikanın təsiri dərhal hiss olundu. İctimai təzyiq artdı və iş yeni mərhələyə keçdi. Nyu-Yorkun Cənub dairəsində federal istintaqın yenidən aparılması üçün hazırlıqlara başlandı.
2019-cu il iyulun 6-da Ceffri Epşteyn Nyu-Cersi hava limanında saxlanıldı. Bu dəfə ona yetkinlik yaşına çatmayanların istismarı məqsədilə insan alveri ilə bağlı ittihamlar irəli sürülürdü. Prokurorlar işi sona çatdırmaqda qərarlı görünürdülər. Manhettendəki malikanəsində aparılan axtarış zamanı götürülmüş əşyaların görüntüləri mediada yayıldı. Mebelin içində gizlədilmiş seyflər, şəxsi zinət əşyaları və başqa adla, Səudiyyə Ərəbistanındakı ünvanla verilmiş pasport da daxil olmaqla sənədlər. Ən mühüm tapıntılardan biri isə albomlar və müxtəlif daşıyıcılar üzrə sistemləşdirilmiş foto və video arxivi idi. İstintaqın məlumatına görə, bu materialların bir hissəsində yetkinlik yaşına çatmayan şəxslər də ola bilərdi. Bəzi şərhçilər bunu nüfuzlu şəxslərə qarşı mümkün təzyiq vasitəsi kimi qiymətləndirirdilər.
Cəmiyyət qarşıdan gələn məhkəmə prosesindən böyük açıqlamalar gözləyirdi. Əlaqələr, uçuş marşrutları, şahidlər və sənədlər araşdırılmalı idi. Lakin 2019-cu il avqustun 10-da 66 yaşlı Epşteynin öldüyü xəbəri yayıldı. Nyu-York tibbi ekspertizasının rəsmi nəticəsinə görə, ölüm asılma nəticəsində yaranmış asfiksiya ilə bağlı idi. Bununla belə, bir sıra məqamlar mübahisə doğurdu. Ekspertiza hesabatında Epşteynin dilaltı sümüyünün sınığı qeyd edilmişdi. Bəzi mütəxəssislər bu zədənin adi asılma halından daha çox boğulma ilə əlaqəli ola biləcəyini bildirirdilər. Bundan başqa, nəzarət kameralarının ikisinin işləmədiyi, məhbusun vəziyyətinə nəzarət etməli olan iki əməkdaşın yuxuya getdiyi və sonradan hesabatların tərtibində pozuntuları etiraf etdiyi məlum oldu. Hadisədən az əvvəl kamera yoldaşının başqa yerə köçürülməsi də suallar doğurdu. Videoyazılarda bir neçə dəqiqəlik boşluqların olduğu barədə iddialar yayılsa da, bu məsələ mütəxəssislər arasında mübahisəli olaraq qalırdı.
Epşteynin ölümü istintaqı dayandırmadı. Parisdə model agenti Jan-Lük Brünel saxlanıldı. 2020-ci ilin iyulunda isə Epşteynin ən yaxın əməkdaşı sayılan Ghislaine Maksvell həbs edildi. Bu, işin bəzi məqamlarının məhkəmədə açıqlanacağına dair ümidləri artırdı. Maksvellin məhkəməsi son illərin ən səs-küylü proseslərindən birinə çevrildi. Onlarla qadın necə tapıldıqlarını, onlara iş və ya masaj xidməti adı ilə necə yaxınlaşıldığını, Epşteynlə görüşlərə necə hazırlandıqlarını və şəbəkənin logistikasının necə qurulduğunu danışdı. 2021-ci ilin dekabrında andlılar Maksvelli altı ittihamdan beşi üzrə təqsirli bildilər. Bu ittihamların arasında istismar məqsədilə insan alveri də vardı. Ona 20 il həbs cəzası verildi. Maksvell Epşteynin konkret müştərilərinin adlarını açıqlamadı. Bunun səbəbi barədə müxtəlif ehtimallar irəli sürülsə də, əsas adlar məhkəmə zalında səslənmədi.
Epşteynin modelləri cəlb etməkdə istifadə etdiyi agent Jan-Lük Brünel də Paris həbsxanasında öldü. Onun ölümü də intihar kimi qeydə alındı. 2023-cü ildən etibarən Epşteyn işi ilə bağlı sənədlərin bir hissəsi məxfilikdən çıxarılmağa başladı. Məhkəmə protokolları, şahid ifadələri, yazışmalar və “Lolita-ekspress” təyyarəsinin uçuş jurnalları ictimaiyyətə təqdim edildi. Minlərlə səhifəlik materiallarda Bill Klinton, şahzadə Endryu, Donald Tramp, siyasətçilər, biznesmenlər və tanınmış sənət adamlarının adları çəkilirdi. Burada mühüm bir fərqi vurğulamaq lazımdır: sənəddə adın çəkilməsi təqsirin sübutu deyil.
Sənədlərin açıqlanması cəmiyyətdə bütün epizodların tam və qərəzsiz araşdırılması tələblərini gücləndirdi. Siyasi müstəvidə də böyük vədlər səslənirdi. Donald Tramp müxtəlif dövrlərdə Epşteynlə bağlı bütün materialları açıqlamaq niyyətində olduğunu bildirsə də, sonradan bu mövzunu uydurma və əhəmiyyətsiz məsələ kimi təqdim etdi. Rəsmi yoxlamalar davam etsə də, proses yavaş gedirdi. Nəticədə ictimaiyyətdə açıqlanan sənədlərin yalnız “aysberqin görünən hissəsi” olduğu, əsas materialların isə hələ də qapalı saxlanıldığı barədə təsəvvür yaranırdı.
Məlumatların natamamlığı yeni fərziyyələrə yol açırdı. Bəzi şərhçilər Epşteynin xüsusi xidmət orqanları ilə əlaqəli ola biləcəyini iddia edirdilər. Bir qrup CIA-ya, digərləri Mossada işarə edirdi. Bu fərziyyələrə görə, onun şəbəkəsi nüfuzlu şəxslər haqqında kompromat toplamaq və sonradan həmin məlumatlardan təsir vasitəsi kimi istifadə etmək üçün qurulmuş ola bilərdi. Konspiroloji iddiaları bir kənara qoysaq belə, qapalı məclislər, elita ilə əlaqələr və müxtəlif materialların arxivləşdirilməsi sosial təzyiq mexanizmi yarada bilərdi. Bu mənada kompromat yalnız silah deyil, həm də bir növ valyutaya çevrilir, susqunluq, sədaqət və narahat sualların verilməməsi müqabilində istifadə edilən vasitə.
“Epşteyn faylları” ifadəsi ictimai müzakirələrdə vahid sənəd və ya hazır müştəri siyahısı kimi qəbul edilməyə başladı. Halbuki ABŞ Ədliyyə Nazirliyinin sərəncamında olan materiallar müxtəlif sənədlər toplusundan ibarət idi: dindirmə protokolları, şahid ifadələri, mülki iddiaların materialları, bank çıxarışları, uçuş jurnalları, əlaqə siyahıları və xidməti yazışmalar. Bu materialların bir hissəsi artıq mülki məhkəmə prosesləri və rəsmi sorğular nəticəsində ictimaiyyətə açıqlanmışdı. Digər hissələr Konqres komitələrinin və daxili yoxlamaların fəaliyyəti çərçivəsində üzə çıxmışdı. Buna baxmayaraq, bütün sənədlərin dərc olunması tələbi səngimirdi.
Donald Tramp bu ictimai əhval-ruhiyyədən siyasi baxımdan istifadə edə bilmişdi. Onun Vaşinqtonun “bataqlığı”, dərin dövlət və korrupsiyalaşmış elitalarla mübarizə aparan siyasətçi obrazı sənədlərin açıqlanmasını tələb edən seçicilərin gözləntilərinə uyğun gəlirdi. Seçki kampaniyası dövründə Tramp Epşteyn işi ilə bağlı materialları məxfilikdən çıxaracağını dəfələrlə demişdi. Onun müsahibəsindən götürülmüş bir fraqment sosial şəbəkələrdə geniş yayılmışdı. Lakin sonradan sitatın qısaldıldığı məlum oldu. Tramp suala cavabında materialları açıqlamağa meylli olduğunu, ancaq insanların həyatına zərər vura biləcək məlumatların dərc edilməməsinin mümkünlüyünü də qeyd etmişdi.
Trampın ətrafındakı bəzi şəxslər də bu mövzuda sərt mövqe tuturdular. Gələcək vitse-prezident Cey Di Vens hökumətin Epşteynin müştəriləri olduğu iddia edilən şəxslərin siyahısını niyə gizlətməli olduğunu soruşmuş, jurnalistləri bu barədə sual verməməkdə ittiham etmişdi. Trampın Federal Təhqiqatlar Bürosunun direktoru təyin etdiyi Kaş Patel də əvvəllər elita nümayəndələrinin ört-basdır edildiyini iddia etmişdi. Trampın seçkilərdə qalib gəlməsindən sonra tərəfdarlarının bir qismi bütün həqiqətlərin üzə çıxacağına inanırdı.
İlon Mask da bu mövzuda açıqlamalar vermişdi. O, jurnalist Taker Karlsona müsahibəsində Kamala Harrisin dəstək almasının səbəblərindən birinin Tramp qalib gələrsə Epşteynin müştəriləri siyahısının açıqlanacağı qorxusu ola biləcəyini söyləmişdi. Baş prokuror Pem Bondi isə siyahının mövcud olduğunu və artıq onun masasında yerləşdiyini bildirmişdi. Ondan Ədliyyə Nazirliyinin siyahını dərc edib-etməyəcəyi soruşulduqda, sənədi araşdırmalı olduğunu və bunun prezident Trampın tapşırığı olduğunu demişdi.
Daha sonra Ağ Evə Trampın tərəfdarı olan tanınmış bloqerlər dəvət edildi. Prezidentin, FBI direktorunun və baş prokurorun iştirakı ilə keçirilən mərasimdə onlara üzərində “Epşteyn faylları — Birinci mərhələ” yazılmış qalın qovluqlar təqdim olundu. Fotoşəkillər dərhal sosial şəbəkələrdə yayıldı. Lakin sənədlər araşdırıldıqdan sonra onların içində prinsipial olaraq yeni məlumatların olmadığı üzə çıxdı. Qovluqda Epşteynin telefon kitabçası vardı, amma bu kitabça illər əvvəl dərc edilmişdi. Yeni nəşrdə onun bəzi hissələri əvvəlki versiyalardan daha çox senzura edilmişdi. Həqiqətən yeni sayılan sənəd isə FBI-da saxlanılan maddi sübutların üç səhifəlik siyahısı idi. Orada, məsələn, fotoşəkil olan sellofan paket və bir ədəd bej rəngli masaj masası qeyd edilmişdi.
Mərasimə dəvət olunan bloqerlərdən biri Liss Uiler canlı yayımında hamının böyük ifşalar gözlədiyini, lakin qovluqlarda belə bir sensasiyanın olmadığını etiraf etmişdi. Bununla belə, o, Trampın özünün heç nədən xəbərsiz olduğunu, administrasiyaya isə “dərin dövlət” nümayəndələrinin sızdığını iddia edirdi. Onun fikrincə, həmin şəxslər prezidentin fəaliyyətini daxildən sabotaj edirdilər. Bəzi respublikaçı konqresmenlər də dərc olunan materialların Amerika ictimaiyyətinin gözləntilərinə cavab vermədiyini bildirmişdilər. Bir çoxları “Birinci mərhələ” ifadəsinin ardınca ikinci və digər mərhələlərin gələcəyinə ümid edirdi. Lakin sonradan belə davamın olmayacağı aydınlaşdı.
Yayın ortalarında FBI iki səhifəlik memorandum dərc etdi. Sənəddə sistemli araşdırmanın nüfuzlu şəxsləri şantaj etmək üçün istifadə olunan kompromat siyahısını aşkar etmədiyi, həmçinin əvvəllər ittiham olunmamış üçüncü şəxslərə qarşı yeni istintaq aparmaq üçün etibarlı əsas tapılmadığı bildirilirdi. Trampın ən qətiyyətli tərəfdarları belə bu nəticəyə inanmadılar. Şərhçilərdən Aleks Cons FBI-ı varlı pedofilləri və Mossadın maraqlarını qorumaqda ittiham etdi. Onun iddiasına görə, Epşteyn İsrailin təsir dairəsində olan şəxs idi və CIA, Mossad və MI6 beynəlxalq əməliyyat çərçivəsində ona nəzarət edirdi. Bunlar təsdiqlənmiş faktlar deyil, həmin dövrdə səslənən konspirativ iddialardır.
Tənqid təkcə Trampın siyasi rəqiblərindən deyil, öz tərəfdarlarından da gəlməyə başladı. Tramp əvvəlcə baş prokuror Pem Bondini müdafiə edərək onun işini yüksək qiymətləndirdi və komanda şəklində çalışdıqlarını bildirdi. Daha sonra isə mövqeyini dəyişərək Epşteyn faylları ilə bağlı qalmaqalı demokratların uydurması adlandırdı. Onun sözlərinə görə, bu dosye də ona qarşı istifadə edilmiş Kristofer Stil dosyesi kimi saxta idi. Tramp Epşteyn məsələsinə inanan respublikaçıları da sərt tənqid etdi, onları sadəlövh adlandırdı və belə insanların onun dəstəyinə ehtiyacı olmadığını bildirdi. Bu açıqlamalar əvvəllər ona sadiq olan çevrələrdə narazılıq yaratdı. Bəzi müşahidəçilər baş verənləri respublikaçılar daxilində açıq qarşıdurma kimi xarakterizə edirdilər. Hətta bəzi şəxslər Trampın qırmızı papaqlarını yandırdıqlarını nümayiş etdirirdilər.
Tramp ilə mübahisə yaşayan İlon Mask da qalmaqalı daha da böyüdən açıqlama verdi. O, Epşteyn sənədlərinin açıqlanmamasının səbəbinin Trampın adının həmin sənədlərdə yer alması olduğunu iddia etdi. Bundan başqa, “The Wall Street Journal” Epşteynin 50 illik yubileyi münasibətilə hazırlanmış xüsusi albom barədə yazı dərc etdi. İddialara görə, albomda yaxın çevrəsindən olan şəxslərin təbrikləri, fotoşəkilləri, rəsmləri və şəxsi qeydləri vardı. Jurnalistlərdən biri Trampın da albom üçün qısa şeir yazdığını və onun yanında çılpaq qadın bədənini xatırladan rəsmin olduğunu iddia edirdi. Şeirdə Epşteynlə Tramp arasında ortaq sirrlərdən bəhs edildiyi bildirilirdi.
Nəşrin əlində albomun əsli yox idi. Jurnalist şahidin sözlərinə istinad edirdi. Tramp bu iddiaları qətiyyətlə rədd etdi və nə belə şəkil çəkdiyini, nə də həmin ifadələrdən istifadə etdiyini bildirdi. O, nəşri böhtana görə məhkəməyə verdi. Lakin sonradan Konqres komitəsi albomu Epşteynin yaxınlarından əldə etdi və sənəd ictimaiyyətə təqdim olundu. Həmin şeir və rəsmin albomda olduğu təsdiqlənsə də, müəllifliyin Trampa məxsusluğu rəsmi şəkildə müəyyən edilməmişdi. Buna baxmayaraq, hadisə ictimai müzakirələri daha da qızışdırdı. İnsanlar Epşteyn fayllarının açıqlanmasını illərlə tələb edən şəxsin özünün həmin çevrəyə nə dərəcədə yaxın olduğunu soruşmağa başladılar.
Trampla Epşteynin birlikdə çəkilmiş fotoşəkilləri açıq mənbələrdə mövcuddur. 2002-ci ildə Tramp müsahibəsində Epşteyni 15 ildir tanıdığını, onunla vaxt keçirməyin əyləncəli olduğunu söyləmişdi. O, Epşteynin gözəl qadınları sevdiyini, özü kimi, gənc qadınlara da maraq göstərdiyini demişdi. Epşteyn də sonrakı müsahibələrindən birində Trampla on il ərzində çox yaxın dost olduqlarını iddia etmişdi.
Noyabr ayında Nümayəndələr Palatası Epşteynin şəxsi yazışmalarına çıxış əldə etdi. Məktublardan birində Epşteyn Ghislaine Maksvellə yazırdı: “Sənin başa düşməyini istəyirəm: hürməyən it Trampdır. Virciniya mənim evimdə onunla saatlarla vaxt keçirirdi, amma onun adı heç yerdə çəkilmədi, nə polis rəisinin, nə də başqa birinin yanında”. Bu ifadənin dəqiq mənası aydın deyildi. Məktubdan belə görünürdü ki, Epşteyn Trampın adının polis araşdırmasında hallanmamasına təəccüblənirdi. Bununla belə, Virciniya Cufrenin Trampın qanunsuz davranışını görmədiyini dəfələrlə bildirdiyi xatırladılırdı. Buna görə məktubun Trampın əleyhinə, yoxsa lehinə dəlil sayılması mübahisəli idi.
Epşteynin başqa bir məktubunda Tramp Mar-a-Laqo klubu ilə bağlı kontekstdə xatırlanırdı. Məktubun məzmununa görə, Tramp Epşteynin klubdan uzaqlaşdırılması barədə danışmışdı. Epşteyn isə Trampın onu klubdan çıxarmadığını, çünki onun heç vaxt klub üzvü olmadığını iddia edirdi. Eyni zamanda, Trampın qızlardan xəbərdar olduğunu və Ghislaine Maksvellə nəyisə dayandırmağı tapşırdığını yazırdı. Nəyin dayandırılmalı olduğu dəqiq göstərilmirdi. Trampın tərəfdarları bunu yetkinlik yaşına çatmayan qızlara qarşı təqiblərin dayandırılması barədə tələb kimi izah edirdilər. Başqa bir ehtimala görə, Maksvell Mar-a-Laqoda çalışan qadınları Epşteynin şəbəkəsinə cəlb etməyə çalışırdı və Tramp bunun qarşısını almaq istəyirdi. Virciniya Cufrenin də məhz bu mühitdən cəlb edildiyi iddia olunur.
2025-ci ildə Tramp Epşteynin Cufreni ondan “oğurladığını” söyləmişdi. Bu ifadə Cufrenin yaxınlarının etirazına səbəb olmuşdu, çünki qadının hansısa mülkiyyət kimi təqdim edildiyi təəssüratı yaradırdı. Məktubun məzmunu ilə bağlı bir ehtimala görə, Tramp Maksvellə öz malikanəsində çalışan qadınları cəlb etməyi dayandırmağı tapşırmış ola bilərdi. Başqa bir məktubda Epşteyn Trampın onun evində heç vaxt masaj almadığını iddia edirdi. İlk baxışda bu fikir Trampın xeyrinə görünə bilərdi. Lakin məktubun ümumi konteksti daha mürəkkəb idi. Epşteyn jurnalist Maykl Vulfla yazışır, özünə qarşı istintaqın saxta olduğunu, FBI-ın işi açmağa haqqı olmadığını, qızların əslində 25 yaşında olduqlarını və axtarışların qanunsuz aparıldığını iddia edirdi. Eyni zamanda Trampın hər şeydən xəbərdar olduğunu və onun evinə tez-tez gəldiyini, lakin masaj almadığını yazırdı. Beləliklə, məktubdakı ayrı-ayrı cümlələri ümumi kontekstdən ayıraraq qəti nəticə çıxarmaq çətindir.
Yazışmalarda Bill Klintonun da adı çəkilirdi. 2015-ci il tarixli məktublardan birində Epşteyn Virciniya Cufrenin şahzadə Endryu ilə bağlı ittihamlarını müzakirə edirdi. O, Cufrenin ifadələrini uydurma adlandırır və onun Epşteynin adasında Bill Klintonu gördüyünü iddia edirdi. Eyni zamanda Epşteyn Klintonun adada heç vaxt olmadığını, bunu şahidlərin də təsdiqləyə biləcəyini yazırdı. Onun məqsədi, görünür, Cufrenin Endryu ilə bağlı ittihamlarına olan etimadı sarsıtmaq idi. Lakin Epşteyn həmin vaxt öz reputasiyasını qorumağa çalışan tərəf idi və yazışmalarında istehzalı ifadələrdən də istifadə edirdi. Buna görə bu məktublar da ehtiyatla qiymətləndirilməlidir.
Epşteynin qardaşı Markın ona göndərdiyi başqa bir məktub sosial şəbəkələrdə zarafatlara səbəb olmuşdu. Mark ondan Putində Trampın Bill Klintonla bağlı kompromat xarakterli fotolarının olub-olmadığını soruşmağı təklif edirdi. Məktubda istifadə edilən ləqəb kontekstdə Klintona aid edilirdi. Sosial şəbəkələr bu yazışmanı yumor mövzusuna çevirmiş, iki prezident arasındakı münasibətlər barədə müxtəlif zarafatlar yaymışdı. Epşteynin cavabı da istehzalı idi: “Mən elə bilirdim, problemlər yalnız məndədir”. Məktub 2018-ci ilə, Trampın Rusiya ilə mümkün əlaqələri ətrafında qalmaqalın qızğın dövrünə aid idi. Buna görə həmin ifadə ciddi iddiadan daha çox, dövrün siyasi mühitinə uyğun zarafat kimi görünürdü.
Yazışmaların dərc olunması suallara tam cavab vermədi, əksinə, yeni suallar yaratdı. Tramp dostunun cinayətləri barədə nə bilirdi? Epşteyn niyə Trampın adının polis araşdırmasında hallanmamasına təəccüblənirdi? Tramp və Klintonun münasibətləri nə vaxtsa rəsmi ünsiyyət çərçivəsindən kənara çıxmışdımı? Bu müzakirələr fonunda Trampın reytinqi tədricən aşağı düşürdü. Onun əvvəllər sadiq olan tərəfdarlarının bir qismi administrasiyanın Epşteyn faylları ilə bağlı mövqeyindən narazı qalmağa başlamışdı. Respublikaçılar Partiyası daxilində də soyuqluq əlamətləri görünürdü. Tramp isə Epşteyn fayllarını demokratların uydurması adlandırmaqda davam edirdi.
Nəhayət, Konqres müstəqil addım atmaq qərarına gəldi. “Epşteyn işləri üzrə şəffaflıq haqqında qanun” adlı qanun layihəsi hazırlandı. Layihəyə əsasən, prezident tərəfindən imzalandıqdan sonra Ədliyyə Nazirliyi 30 gün ərzində iş üzrə bütün materialları dərc etməli idi. Bir neçə ay ərzində qanun layihəsi üçün kifayət qədər səs toplamaq mümkün olmadı. Demokratların hamısı layihəni dəstəkləyirdi. Onlara partiya mövqeyindən kənara çıxan dörd respublikaçı da qoşulmuşdu. Qərarın qəbul edilməsi üçün cəmi bir səs çatışmırdı. Sonradan aralıq seçkilərində demokratların nümayəndəsi olan daha bir konqresmenin seçilməsi qüvvələr nisbətini dəyişdi. Tramp administrasiyası isə son ana qədər Nümayəndələr Palatasındakı respublikaçıları layihəyə qarşı çıxmağa inandırmağa çalışırdı. FBI direktoru şəxsən konqresmenlərlə görüşürdü. Jurnalistlər belə bir sual verirdilər: əgər Epşteyn faylları mövcud deyilsə, onların açıqlanmasının qarşısını almaq üçün niyə bu qədər səy göstərilir?
Qanunun qəbul ediləcəyi aydınlaşdıqdan sonra Tramp mövqeyini kəskin şəkildə dəyişdi və qanun layihəsinə səs verməyə çağırdı. Layihə hər iki palatada böyük səs çoxluğu ilə qəbul edildi və prezident tərəfindən imzalandı. İlk baxışda hər şey aydın görünürdü: Ədliyyə Nazirliyi 30 gün ərzində bütün materialları dərc etməli idi. Lakin qanunda istisnalar da nəzərdə tutulmuşdu. Zərərçəkənlərin adları və uşaqlara qarşı cinsi zorakılıq materialları açıqlanmamalı idi. Bundan əlavə, məlumatların dərc edilməsi davam edən federal istintaqa və ya məhkəmə prosesinə təhlükə yarada bilərdisə, onların açıqlanması təxirə salına bilərdi. Bu müddəa administrasiyaya vaxt qazanmaq imkanı verə bilərdi. Halbuki Ədliyyə Nazirliyi daha əvvəl bütün materialların araşdırıldığını və yeni istintaqların aparılmadığını bildirmişdi.
Qanunun qəbulundan az əvvəl Tramp baş prokuroru demokratlara qarşı yeni araşdırmaya başlamağa çağırmağa başladı. O, Bill Klintonun Epşteynlə niyə bu qədər yaxın münasibətdə olduğunu araşdırmağın vacibliyini vurğulayırdı. Pem Bondi belə bir araşdırmanın başlanacağını bildirdi. Epşteyn faylları Trampı çətin siyasi vəziyyətə salmışdı. O, illərlə sənədlərin tam açıqlanmasını tələb etmiş, hakimiyyətə gəldikdən sonra isə prosesə nəzarət edən şəxsə çevrilmişdi. İstəsəydi, Ədliyyə Nazirliyinə materialların məxfiliyini aradan qaldırmaq barədə göstəriş verə bilərdi. Lakin bu baş vermirdi.
Bunun səbəbi barədə müxtəlif ehtimallar irəli sürülür. Ən sərt versiyaya görə, Tramp qanunsuz hərəkətlərin açıqlanmasından ehtiyat edə bilər. Digər ehtimala əsasən, onu hüquqi baxımdan cinayət sayılmayan, lakin siyasi reputasiyasına zərər verə biləcək şəxsi əlaqələr, xəyanət və məclislərdəki xoşagəlməz epizodlar narahat edir. Tramp gənclik illərində sosial və əyləncə həyatında fəal iştirak etmişdi. Keçmişindən bəzi epizodların siyasi baxımdan qəbuledilməz görünməsi mümkündür. Onun karyerası əvvəllər də bir sıra seksual qalmaqallarla müşayiət olunmuşdu. Lakin mövqeyini bu qədər kəskin dəyişməsi cəmiyyətdə daha ağır şübhələrin yaranmasına səbəb oldu.
Bu vəziyyət müəyyən mənada Trampın öz siyasi strategiyasının nəticəsi idi. O, illər boyu konspirativ narrativlərdən siyasi mübarizə vasitəsi kimi istifadə etmişdi. İndi isə həmin alət onun özünə qarşı çevrilirdi. Gizli sui-qəsd və ört-basdır nəzəriyyələri ilə formalaşmış tərəfdarları eyni şübhələri bu dəfə öz liderlərinin davranışlarında axtarmağa başlamışdılar.
Beləliklə, Epşteynin hekayəsi hələji yekunlaşmır. Diplom almamış məktəb müəllimindən şəxsi adaların sahibinə, 2008-ci ildə əldə edilmiş mübahisəli razılaşmadan 2019-cu il həbsinə və kameradakı ölümünə qədər uzanan hadisələr yalnız bir insanın bioqrafiyası deyil. Bu, uzun müddət açıq-aşkar görünən həqiqətləri görməməzliyə vuran bütöv bir sistemin portretidir. Həmin sistemin müxtəlif həlqələrində vəzifəli şəxslər, hüquq-mühafizə orqanlarının nümayəndələri, siyasətçilər və nüfuzlu iş adamları iştirak edirdilər.
Dəqiq məlum olan nədir? Bir şəbəkə vardı, pul, təyyarələr, qapalı evlər, uçuş jurnalları və arxivlər vardı. Ən əsası, konkret adları və insan taleləri olan zərərçəkənlər vardı. Jurnalist araşdırmaları və rəsmi istintaqlar aparıldı. Ghislaine Maksvell məhkəmə qarşısına çıxdı və 20 il həbs cəzası aldı. Epşteynin ölümü isə cavablardan daha çox sual doğurdu.
Hələ də aydın olmayan məsələlər çoxdur. İşin gedişini dəyişən qərarları kim və necə qəbul edirdi? Əsas şahidlər niyə tam ifadə verməmişdən əvvəl ictimai müzakirədən yoxa çıxırdılar? Sənədlərin tam həcmi haradadır və onların məxfiliyi niyə bu qədər yavaş aradan qaldırılır? Ən vacib sual isə budur- “gələcəkdə belə bir işin təkrarlanmaması üçün nə etmək lazımdır?” /crossmedia.az/
