Qazaxıstanda intizam qaydası sərtləşdirilir. Belə ki, valideynlər şagirdin müəllimə qarşı hörmətsiz davranışına görə 86 500 təngə (təxmini 315 manat) cərimə olunacaqlar.
Azərbaycanda da övladı müəllimə qarşı hörmətsiz davranan valideynlər cərimə oluna bilərmi?
Globalinfo.az-a danışan Əməkdar müəllim, sabiq deputat Sona Əliyevanın fikrincə, məktəbdə intizam problemi təkcə müəllimin və ya direktorun öhdəliyi deyil:
“Uşağın məktəbdə davranışı ailədə formalaşan münasibətin, evdə qurulan tərbiyə mühitinin və valideynin məsuliyyət anlayışının birbaşa davamıdır. Valideyn uşağını məktəbə yalnız dərs oxumağa göndərməli deyil, həm də məktəb qaydalarına, müəllimə və kollektiv mühitə hörmət etməyi aşılamalıdır. Məktəb yalnız bilik və bacarıq formalaşdıran sosial institut olmaqdan başqa, həm də uşağa cəmiyyət içində davranmağı, başqasının sərhədlərinə hörmət, qaydalara əməl etməyi və məsuliyyət daşımağı öyrədən ilk rəsmi sosial mühitlərdən biridir. Valideynin məktəb qarşısında öhdəliyi təkcə uşağı səhər məktəbə göndərmək, forma almaq və ya valideyn iclasına gəlmək deyil. Valideyn məktəbin tərbiyə prosesinin tərəfdaşıdır. Uşaq dərsi pozursa, müəllimi təhqir edirsə, sinif yoldaşlarına qarşı aqressiv davranırsa, məktəb bunu təkbaşına həll edə bilməz. Çünki problem çox zaman sinifdə başlamır, sinifdə görünür. Kökü isə ailədəki münasibət modelində, uşağa verilən tərbiyədə və valideynin məktəbə yanaşmasında olur”.
Əməkdar müəllim bildirib ki, əgər valideyn uşağın hər səhvini müdafiə edir, müəllimin iradını şəxsi hücum kimi qəbul edir, uşağın yanında müəllimi nüfuzdan salırsa, o zaman məktəbin intizam sistemi çökməyə başlayır:
“Uşaq da çox tez anlayır ki, müəllim ona heç nə edə bilməz, çünki arxasında valideyn dayanıb. Bu kimi hallarda məsələ uşağı cəzalandırmaq yox, valideyni məsuliyyətli tərəfə çevirməkdir. Valideyn bilməlidir ki, onun övladının məktəbdəki davranışı yalnız ailədaxili məsələ deyil. Bu davranış başqa uşaqların təhsil hüququna, müəllimin peşə fəaliyyətinə və məktəbin ümumi mühitinə təsir edir. Bir şagirdin müəllimi alçaltması təkcə həmin müəllimə yox, bütöv məktəb mədəniyyətinə zərbədir. Ona görə Azərbaycanda da valideyn məsuliyyəti məsələsi daha ciddi şəkildə müzakirə olunmalıdır. “Hörmətsizlik” anlayışı çox dəqiq müəyyən edilməlidir. Uşağın dərsdə danışması, müəllimə kobud cavab verməsi, təhqir etməsi, dərsi sistemli şəkildə pozması və ya fiziki aqressiya göstərməsi eyni kateqoriyaya salına bilməz. Hər davranışın ağırlığına uyğun ayrıca yanaşma olmalıdır”.
S.Əliyeva hesab edir ki, cərimə birinci addım olmamalıdır:
“Əvvəlcə məktəb valideynlə işləməlidir. Valideyn rəsmi şəkildə məlumatlandırılmalı, psixoloq və sinif rəhbəri prosesə qoşulmalı, uşağın davranışı sənədləşdirilməlidir. Əgər problem təkrar olunursa və valideyn məktəblə əməkdaşlıqdan yayınarsa, o zaman inzibati məsuliyyət məsələsi gündəmə gəlməlidir. Yəni cərimə tərbiyənin yerini tutmamalıdır, amma məsuliyyətsizliyin də nəticəsiz qalmasına imkan verilməməlidir. Burada bir həssas məqam da var”.
Sona Əliyeva
Müsahibimiz qeyd edib ki, müəllimin hüququ qorunmalıdır, amma müəllim toxunulmaz fiqura da çevrilməməlidir:
“Əgər müəllim özü etik davranış qaydalarını pozursa, uşağı alçaldırsa, psixoloji təzyiq göstərirsə, valideynin şikayət etmək hüququ mütləq qorunmalıdır. Sağlam ədalətli sistem həm müəllimi haqsız hücumdan, həm də uşağı haqsız münasibətdən qoruyan sistemdir. Qazaxıstan təcrübəsi əslində cəmiyyətə mesaj verir ki, müəllimin statusu hüquqi səviyyədə qorunanda məktəb mühiti daha ciddi qəbul olunacaq. Artıq bizdə də, müəllimin nüfuzunun qorunması sadəcə mənəvi çağırışlarla mümkün deyil. “Müəllimə hörmət eləmək lazımdır” deməklə məsələ həll olunmur. Hörmətin arxasında məktəb qaydası, valideyn öhdəliyi, hüquqi mexanizm və ədalətli tətbiq dayanmalıdır”.
Cərimələrin Azərbaycanda tətbiqi məsələsinə gəldikdə isə, Sona Əliyeva deyib ki, bizdə bu modelin tam eyni formada tətbiqi yaxın zamanda real görünmür:
“Amma valideynin məktəb qarşısında məsuliyyətinin artırılması, xüsusilə müəllimə qarşı təhqir, sistemli hörmətsizlik, dərsin pozulması və aqressiv davranışlara görə hüquqi mexanizmlərin sərtləşdirilməsi mümkündür. Cəmiyyət də artıq buna hazır görünür, çünki müəllim nüfuzunun zəifləməsi birbaşa təhsilin keyfiyyətinə təsir edir. Artıq təhsil prosesində münasibətlərin balanslaşdırılması üçün lazımdır ki, məktəbdə davranış pozuntuları mərhələli şəkildə qiymətləndirilsin, valideyn məsuliyyəti açıq şəkildə müəyyən edilsin, məktəb psixoloqu və nizam-intizam mexanizmləri real işləsin, təkrar və qəsdən törədilən hallarda isə cərimə tətbiq olunsun. Bu zaman qərar yalnız bir müəllimin narazılığı əsasında deyil, məktəb rəhbərliyi, psixoloq və nizam-intizam komissiyasının rəyi ilə verilməlidir. Valideynlər də unutmamalıdırlar ki, onlar tamaşaçı deyil. Öz uşağının davranışına görə məsuliyyəti müəllimin çiyninə qoya bilməz. Evdə müəllim nüfuzdan salınırsa, məktəbdə müəllimə hörmət gözləmək çətindir. Evdə uşağa sərhəd qoyulmursa, sinifdə qaydaya əməl etməsini tələb etmək də çətinləşir. Ona görə məktəb intizamı ailədən başlayır, qanun isə yalnız ən son mərhələdə bu məsuliyyəti xatırladan mexanizm ola bilər”.
Əməkdar müəllim məsələyə cərimə kimi yox, məktəb mədəniyyətinin bərpası kimi baxdığını vurğulayıb:
“Müəllimin hüququ qorunmasa, sinifdə tədris aparmaq çətinləşir. Valideynin məsuliyyəti müəyyən edilməsə, məktəb təktərəfli heç bir şey edə bilmir. Uşağın hüququ qorunmasa, hüquq sistemimiz ədalətsiz görünür. Deməli, əsas məqsəd kimisə cəzalandırmaq deyil, məktəbdə ədalətli, təhlükəsiz və hörmətə əsaslanan mühit yaratmaq olmalıdır”.
