Venesuela ilə ABŞ arasında uzun illərdir davam edən gərgin münasibətlər yenidən beynəlxalq gündəmin diqqət mərkəzinə düşüb. Son günlər mediada Venesuela prezidenti Nikolas Maduronun qaçırılması ilə bağlı iddialar, Vaşinqtonun Karakasdakı hakimiyyətə qarşı mümkün addımları və ABŞ-ın Venesuelanın zəngin neft ehtiyatlarına maraq göstərməsi barədə xəbərlər müzakirə olunur.
Rəsmi qurumlar tərəfindən təsdiqlənməyən bu məlumatlar regionda siyasi sabitliklə bağlı narahatlıqları daha da artırıb.
Ekspertlər bildirirlər ki, ABŞ–Venesuela münasibətlərindəki gərginliyin əsas səbəblərindən biri Karakasın anti-Amerika mövqeyi, Vaşinqtonun isə Maduronun legitimliyini tanımaması və Venesuelaya qarşı tətbiq etdiyi sanksiyalardır. Bununla yanaşı, dünyanın ən böyük sübut olunmuş neft ehtiyatlarına malik ölkələrdən biri olan Venesuelanın enerji resursları da tərəflər arasında qarşıdurmanın mühüm faktorlarından biri kimi dəyərləndirilir.
Maraqlıdır görəsən, ABŞ Venesuelada hakimiyyəti ələ keçirərək ölkənin zəngin neft ehtiyatlarına nəzarət edə bilərmi? Turkustan.az olaraq bu sualla politoloq Tural İsmayılova müraciət etdik.
Tural İsmayılov
ABŞ-ın Venesuela siyasəti uzun illər sanksiyalar və diplomatik təzyiqlərlə məhdudlaşmışdı. Lakin 2026-cı ilin əvvəlində vəziyyət kəskin şəkildə dəyişdi. Yanvarın 3-də ABŞ xüsusi qüvvələri Karakasa hücum edərək Prezident Nikolas Maduro və həyat yoldaşı Siliya Floresi tutdu. Bu əməliyyat prezident Donald Trampın birbaşa əmri ilə həyata keçirildi və Maduro ABŞ-da narkoterrorizm ittihamları ilə məhkəmə qarşısına çıxarılmaq üçün Nyu-Yorka aparılıb. Əməliyyatın əsas məqsədi Venesuelanın dünyanın ən böyük neft ehtiyatlarına – təxminən 303 milyard barrelə – nəzarəti ələ keçirmək idi.
Tramp administrasiyası açıqlayıb ki, Venesuela ABŞ-a 30-50 milyon barrel neft təhvil verəcək və bu neft bazar qiymətinə satılacaq. Bundan əlavə, ABŞ şirkətləri neft infrastrukturunun bərpasına cəlb olunacaq, ölkənin neft istehsalı artırılacaq. Bu addımlar ABŞ iqtisadiyyatına böyük fayda verə bilər: enerji qiymətlərinin aşağı düşməsi, yeni iş yerlərinin yaradılması və enerji müstəqilliyinin güclənməsi gözlənilir. Ancaq Venesuelada hakimiyyəti tam ələ keçirmək o qədər də asan deyil.
Maduro tutulsa da, ölkənin silahlı qüvvələri, Bolivarian milisləri və kollektivləri müqavimət göstərir. Müdafiə naziri Vladimir Padrino Lopes ordunun sadiqliyini bildirib və ABŞ-ı “işğalçı” adlandırıb. Karakasda və digər bölgələrdə asimmetrik müharibə – partizan hücumları, bomba partlayışları – mümkündür ki, bu da neft infrastrukturuna ciddi zərər vura bilər.
Rusiya və Çin kəskin şəkildə qarşı çıxır. Bu ölkələr Venesuelada böyük investisiyalara malikdir və ABŞ-ın addımlarını beynəlxalq hüququn pozulması kimi qiymətləndirir. BMT Təhlükəsizlik Şurasında ABŞ hətta müttəfiqləri tərəfindən tənqid olunub. Eskalasiya riski yüksəkdir: regional münaqişəyə çevrilmə ehtimalı var. Analitik nöqteyi-nəzərdən ABŞ qısamüddətli hərbi üstünlüyə malik olsa da, uzunmüddətli işğal çox bahalı və riskli ola bilər.
Neftə tam nəzarət üçün milyardlarla dollar xərc tələb olunacaq, bu da ABŞ vergi ödəyicilərinə yük olacaq. Nəticədə, ABŞ neftə qismən nəzarət qazana bilər, lakin tam hakimiyyət əldə etmək çətin görünür. Venesuela böhranı qlobal enerji bazarlarını uzun müddət silkələyəcək.
Aytən Yaşar/ Turkustan.az
