ABŞ Prezidenti Donald Tramp NATO sammiti çərçivəsində Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski ilə keçirdiyi görüş zamanı Rusiya-Ukrayna müharibəsinin diplomatik yollarla başa çatdırılmasının mümkün olduğunu bildirib.
O bu kontekstdə Vaşinqtonun dəstəyi ilə Azərbaycan və Ermənistan arasında əldə olunan irəliləyişi nümunə göstərərək, münaqişələrin yalnız hərbi vasitələrlə deyil, siyasi dialoq və vasitəçilik yolu ilə də həll oluna biləcəyini vurğulayıb. Tramp, eyni zamanda, yaxın vaxtlarda Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə telefon danışığı aparacağını və gələcəkdə Putinlə Zelenski arasında birbaşa görüşün baş tutacağına inandığını da ifadə edib. Bu açıqlama beynəlxalq siyasi dairələrdə diqqətlə qarşılanıb və Vaşinqtonun yeni diplomatik strategiyasının siqnalı kimi qiymətləndirilir.
Trampın məhz Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərini nümunə göstərməsi təsadüfi görünmür. Son dövrlərdə Cənubi Qafqazda kommunikasiya xətlərinin açılması, nəqliyyat layihələrinin müzakirəsi və sülh sazişi istiqamətində aparılan danışıqlarda ABŞ daha fəal mövqe nümayiş etdirməyə çalışır. Vaşinqton bununla göstərmək istəyir ki, uzun illər davam etmiş və dərin etimadsızlıq yaratmış münaqişələr belə siyasi iradə və beynəlxalq vasitəçilik sayəsində yeni mərhələyə keçə bilər. Trampın bu nümunəni qabartması həm də ABŞ diplomatiyasının uğur hekayəsini ön plana çıxarmaq və eyni modelin Ukrayna böhranında da tətbiq oluna biləcəyinə dair beynəlxalq ictimai rəydə müəyyən gözlənti formalaşdırmaq məqsədi daşıyır.
Bununla yanaşı, Rusiya-Ukrayna müharibəsi ilə Azərbaycan-Ermənistan münasibətləri arasında ciddi fərqlər mövcuddur. Ukraynadakı müharibə təkcə iki dövlət arasındakı qarşıdurma deyil, həm də Avropanın təhlükəsizlik sistemi, NATO-Rusiya münasibətləri, nüvə təhlükəsi, sanksiyalar və qlobal güc balansı ilə birbaşa bağlı olan mürəkkəb geosiyasi böhrandır. Azərbaycan və Ermənistan arasında aparılan danışıqlarda əsas müzakirə mövzuları sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi, kommunikasiyaların açılması və sülh sazişi olduğu halda, Ukrayna məsələsində ərazi nəzarəti, təhlükəsizlik təminatları və beynəlxalq hüququn tətbiqi kimi daha çətin məsələlər masadadır. Bu səbəbdən Trampın müqayisəsi proseslərin eyni olduğunu göstərməkdən daha çox, diplomatiyanın alternativsizliyini vurğulayan siyasi mesaj kimi qiymətləndirilə bilər.
Digər tərəfdən, Trampın açıqlaması onun xarici siyasətdə formalaşdırmağa çalışdığı yanaşmanı da əks etdirir. O, ABŞ-nin birbaşa hərbi iştirakını artırmaqdan daha çox, böyük güclər arasında danışıqlar platforması yaratmağa üstünlük verdiyini nümayiş etdirir. Putinlə telefon danışığı planı və gələcəkdə Zelenski ilə Putinin görüşünün mümkünlüyünə dair nikbin bəyanatı da bu strategiyanın tərkib hissəsi kimi görünür. Belə mesajlarla Tramp həm müttəfiqlərinə, həm də rəqiblərinə Vaşinqtonun əsas vasitəçi rolunu qorumaqda maraqlı olduğunu göstərməyə çalışır.
Hazırkı mərhələdə bu bəyanatın praktik nəticələrindən danışmaq tez olsa da, onun siyasi və diplomatik əhəmiyyəti kifayət qədər böyükdür. ABŞ administrasiyası Cənubi Qafqazda əldə etdiyi irəliləyişləri qlobal diplomatiya üçün nümunə kimi təqdim etməklə, Ukrayna müharibəsinin də nə vaxtsa danışıqlar masasında həll oluna biləcəyi mesajını verir. Bunun nə dərəcədə reallaşacağı isə təkcə Vaşinqtonun təşəbbüslərindən deyil, Moskva və Kiyevin kompromisə nə qədər hazır olacağından, eləcə də Avropa dövlətlərinin və digər beynəlxalq aktorların bu prosesə münasibətindən asılı olacaq. Lakin Trampın son açıqlaması onu göstərir ki, Ağ Ev Ukrayna müharibəsinin gələcəyini artıq yalnız cəbhədə deyil, diplomatik platformalarda da müəyyənləşdirmək niyyətindədir. /bakivaxti.az/
