XXI əsr bəşəriyyət qarşısında yeni inkişaf paradiqması formalaşdırır. Elmi-texnoloji tərəqqi, rəqəmsal yenilənmə və süni intellektin sürətlə inkişaf etdiyi bir dövrdə iqlim dəyişiklikləri, biomüxtəlifliyin azalması, təbii resursların tükənməsi və artan istehlak mədəniyyəti göstərir ki, dayanıqlı inkişaf artıq alternativ deyil, qlobal gələcəyin əsas inkişaf modelidir. Bu yeni reallıq dövlətlərin strateji prioritetləri ilə yanaşı, ali təhsil müəssisələrinin missiyasını da yenidən müəyyənləşdirir.
Çağdaş universitetlər bu gün bilik mübadiləsi həyata keçirən akademik məkanlar olmağın yanısıra, yaşıl düşüncənin, məsuliyyətli idarəetmənin, sağlam həyat tərzinin və davamlı inkişaf mədəniyyətinin formalaşdığı intellekt mərkəzləridir.
Dünyanın aparıcı universitetlərinin inkişaf yolu təsdiq edir ki, ali təhsil müəssisələrinin uğuru artıq yalnız elmi nəşrlərin sayı və beynəlxalq reytinqlərdə tutduğu mövqe ilə ölçülmür. Universitetin cəmiyyətə təsiri, ekoloji məsuliyyətə sadiqliyi, innovativ idarəetmə modeli, sosial təşəbbüsləri və BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinə verdiyi töhfə onun nüfuzunu müəyyən edən əsas göstəricilər sırasındadır. Bu baxımdan müasir universitet anlayışı elmi mükəmməlliyi humanist dəyərlərlə, innovasiyanı sosial məsuliyyətlə, texnoloji inkişafı isə yaşıl transformasiya ilə vəhdətdə təqdim edir.
Yaşıl inkişaf anlayışı təkcə ətraf mühitin mühafizəsi ilə məhdudlaşmır. Bu, insanın həyat tərzini, düşüncə mədəniyyətini və gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyət hissini formalaşdıran ümumbəşəri dəyərlər sistemidir. Resurslardan səmərəli istifadə, israfçılığın qarşısının alınması, sağlam həyat tərzi, sosial həmrəylik və ekoloji şüurun gücləndirilməsi bu fəlsəfənin əsas sütunlarıdır. Çünki yaşıl transformasiya ilk növbədə texnologiyaların deyil, insan təfəkkürünün yenilənməsidir.
Məhz bu baxımdan qardaş Türkiyədə formalaşdırılan Sıfır Atık modeli müasir dünyanın ən uğurlu ekoloji idarəetmə nümunələrindən biri kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu model tullantıların azaldılması və təkrar emalla məhdudlaşmır. O, məsuliyyətli istehlakı, dairəvi iqtisadiyyat prinsiplərini, təbii sərvətlərdən səmərəli istifadəni və ekoloji şüurun cəmiyyətin bütün təbəqələrində formalaşdırılmasını hədəfləyən müasir inkişaf fəlsəfəsidir. Əslində, Sıfır Atık yanaşması tullantıların deyil, israfçılığın və məsuliyyətsiz münasibətin sıfırlanmasını qarşıya məqsəd qoyur.
Bu gün ali təhsil müəssisələrinin üzərinə düşən missiya heç vaxt olmadığı qədər məsuliyyətlidir. Universitet auditoriyalarında yalnız mühəndislər, müəllimlər, hüquqşünaslar və iqtisadçılar yetişmir. Burada sabahın alimləri, dövlət idarəçiləri, sahibkarları, innovatorları və ictimai liderləri formalaşırlar. Onların ekoloji məsuliyyət, sağlam həyat tərzi və dayanıqlı inkişaf prinsipləri əsasında yetişməsi gələcəyin cəmiyyətinin necə olacağını müəyyənləşdirəcək. Deməli, yaşıl gələcəyin təməli məhz universitetlərdə qoyulur.
Mingəçevir Dövlət Universitetində həyata keçirdiyimiz inkişaf strategiyası da bu baxış üzərində qurulub. Universitetimizdə elmin inkişafı, innovasiya ekosisteminin gücləndirilməsi, rəqəmsal transformasiya, beynəlmiləlləşmə və insan kapitalının inkişafı ilə yanaşı, Yaşıl Kampus modelinin formalaşdırılması strateji prioritet kimi müəyyən edilib. Biz universiteti yalnız ali təhsil verən müəssisə deyil, cəmiyyət üçün məsuliyyət nümunəsi yaradan inkişaf platforması kimi görürük.
Bu məqsədlə enerji və su resurslarından səmərəli istifadə, rəqəmsal və kağızsız idarəetmə sisteminin genişləndirilməsi, tullantıların düzgün idarə olunması, ekoloji maarifləndirmə, sağlam həyat tərzinin təşviqi, tələbələrin könüllülük və sosial-ekoloji layihələrə fəal cəlb olunması istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirilir. Universitetimizdə keçirilən Yaşıl Kampus İdman Festivalı, ekoloji maarifləndirmə layihələri və sağlam həyat tərzini təşviq edən təşəbbüslər göstərir ki, elm, sağlamlıq və ekoloji məsuliyyət vahid inkişaf konsepsiyasının ayrılmaz hissələridir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkəmizdə yaşıl enerji, ekoloji təhlükəsizlik və dayanıqlı inkişaf istiqamətində həyata keçirilən dövlət siyasəti ali təhsil müəssisələri üçün də yeni inkişaf istiqamətləri müəyyənləşdirir. Bu siyasətin fəal iştirakçısı olmaq, yaşıl iqtisadiyyat üçün yüksək ixtisaslı kadrlar hazırlamaq və gənclərdə ekoloji dünyagörüş formalaşdırmaq universitetlərin qarşısında duran mühüm vəzifələrdəndir.
Bu baxışın praktik müstəvidə inkişaf etdirilməsi məqsədilə Türkiyə Respublikasına rəsmi səfərimiz çərçivəsində Sıfır Atık Vakfının Mütevelli Heyəti və İdarə Heyətinin sədri hörmətli Samed Ağırbaş ilə səmərəli görüş keçirdik. Görüş zamanı universitet mühitində sıfır tullantı modelinin tətbiqi, tullantıların çeşidlənməsi və idarə olunması, karbon emissiyasının azaldılması, enerji və su resurslarından səmərəli istifadə, dairəvi iqtisadiyyat prinsiplərinin təşviqi və beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi istiqamətində geniş fikir mübadiləsi apardıq.
Xüsusilə Mingəçevir Dövlət Universitetinin nəzdində fəaliyyət göstərən Davamlı Enerji və Mühəndislik Sistemləri Tədqiqatları İnstitutu xətti ilə birgə elmi tədqiqatların, seminarların, təlim proqramlarının, praktiki ekoloji layihələrin və beynəlxalq təşəbbüslərin həyata keçirilməsi imkanlarını müzakirə etdik. Hesab edirəm ki, bu əməkdaşlıq universitetimizdə ölçülə bilən ekoloji göstəricilərə əsaslanan müasir idarəetmə mexanizmlərinin formalaşdırılmasına, tələbələrimizin yaşıl bacarıqlarının inkişafına və kampusumuzun beynəlxalq standartlara uyğun ekoloji idarəetmə modelinə keçidinə mühüm töhfə verəcək.
Əminəm ki, Azərbaycan ilə Türkiyə arasında mövcud olan strateji müttəfiqlik münasibətləri yaşıl inkişaf sahəsində də yeni əməkdaşlıq imkanları yaradır. Elm və təhsil bu əməkdaşlığın ən möhkəm dayaqlarından biridir. İnanıram ki, Sıfır Atık Vakfı ilə qurulacaq tərəfdaşlıq yalnız iki qurum arasında əməkdaşlıq nümunəsi olmayacaq, eyni zamanda Türk dünyasında universitetlər arasında yaşıl transformasiya və dayanıqlı inkişaf sahəsində yeni əməkdaşlıq modelinin formalaşmasına töhfə verəcək.
Mingəçevir Dövlət Universiteti gələcəyin universitetini yalnız müasir laboratoriyaları, rəqəmsal texnologiyaları və elmi nailiyyətləri ilə deyil, həm də yetişdirdiyi insan modeli ilə təsəvvür edir. Bizim məqsədimiz yüksək peşəkarlığa malik olmaqla yanaşı, məsuliyyətli, vicdanlı, təbiətə hörmət edən, resurslardan səmərəli istifadəni həyat tərzinə çevirən və sosial məsuliyyəti öz fəaliyyətinin ayrılmaz hissəsi hesab edən gənclər yetişdirməkdir.
Çünki yaşıl dünya yalnız yeni texnologiyalarla qurulmur. Yaşıl dünya, ilk növbədə, yaşıl düşünən insanların iradəsi, sağlam həyat tərzi seçən cəmiyyətlərin mədəniyyəti və gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyət hissi ilə formalaşır. Universitetlərin tarixi missiyası isə məhz bu düşüncəni yaradan, bu dəyərləri yaşadan və gələcəyə daşıyan şəxsiyyətlər yetişdirməkdir. Mən inanıram ki, Mingəçevir Dövlət Universiteti də bu missiyanı qətiyyətlə davam etdirərək Azərbaycanın və Türk dünyasının dayanıqlı inkişaf gündəliyinə layiqli töhfələr verməyə davam edəcək.
Anar Eminov
Mingəçevir Dövlət Universitetinin rektoru
İstanbul, 17 iyul 2026-cı il
