Almaniyanın Deutsche Welle nəşrində yayımlanan “Hormus-Blockade macht Aserbaidschan zum großen Transit-Gewinner” adlı məqalə (Hörmüz blokadası Azərbaycanı böyük tranzit qazananına çevirir) başlıqlı analiz, Yaxın Şərqdə gedən müharibənin yalnız hərbi deyil, həm də qlobal iqtisadi və geosiyasi nəticələrini ortaya qoyur.
Müasir münaqişələr artıq yalnız cəbhə xətti ilə ölçülmür. Onlar eyni zamanda enerji marşrutları, logistika xətləri və qlobal ticarət sisteminin üzərində aparılır. İran ətrafında gərginliyin artması və Hörmüz boğazında yaranan risklər dünya iqtisadiyyatının əsas damarlarından birini zəiflədir. Qlobal neft və qaz ticarətinin təxminən beşdə biri bu marşrutdan keçir və bu keçidin təhlükə altına düşməsi alternativ yolların əhəmiyyətini kəskin şəkildə artırır.
Deutsche Welle-nin təhlilində qeyd olunduğu kimi, mövcud şəraitdə Orta Dəhliz artıq sadəcə alternativ deyil. O, “ticarət və nəqliyyat üçün yeganə işlək marşrut” kimi qiymətləndirilir. Bu yanaşma göstərir ki, son illərdə formalaşan Transxəzər marşrutu geosiyasi zərurətə çevrilib.
Bu yeni reallıqda Azərbaycanın rolu xüsusi diqqət çəkir. Məqalədə açıq şəkildə vurğulanır ki, yaranmış vəziyyət Azərbaycanı münaqişənin ən böyük qazananlarından birinə çevirə bilər. Bu qiymətləndirmə təsadüfi deyil. Azərbaycan artıq yalnız coğrafi mövqeyinə görə deyil, həm də qurduğu infrastruktur, enerji layihələri və tranzit imkanlarına görə qlobal sistemdə ön plana çıxır.
Enerji amili burada həlledici rol oynayır. Müharibə fonunda enerji qiymətlərinin artması Azərbaycanın ixrac gəlirlərini əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldə bilər. Deutsche Welle-nin istinad etdiyi ekspertlərə görə, bu artım ölkəyə aylıq yüz milyonlarla dollar əlavə gəlir qazandıra bilər. Bu isə iqtisadi təsirin birbaşa geosiyasi gücə çevrilməsi deməkdir.
Eyni zamanda, qlobal ticarət marşrutlarının dəyişməsi prosesi daha geniş miqyasda baş verir. Hörmüz boğazı ilə yanaşı, Qırmızı dəniz və Bab əl-Məndəb istiqamətində təhlükəsizlik risklərinin artması ənənəvi dəniz yollarını zəiflədir. Alternativ olaraq Afrikanın cənubundan keçən marşrut isə həm vaxt, həm də xərc baxımından daha əlverişsizdir. Bu şəraitdə quru dəhlizləri, xüsusilə Orta Dəhliz, daha cəlbedici və strateji əhəmiyyətli olur.
Ekspertlərin fikrincə, bu tendensiya qısamüddətli deyil. Orta və uzun perspektivdə Cənubi Qafqazın Avropa ilə Asiyanı birləşdirən əsas ticarət marşrutlarından birinə çevriləcəyi gözlənilir. Bu isə regionun, xüsusilə Azərbaycanın geosiyasi çəkisinin davamlı şəkildə artacağını göstərir.
Lakin bu imkanlarla yanaşı risklər də mövcuddur. Azərbaycan mürəkkəb geosiyasi mühitdə balans siyasəti aparmağa məcburdur. Bir tərəfdən İsraillə iqtisadi və hərbi əməkdaşlıq, digər tərəfdən İranla qonşuluq münasibətləri bu balansı həssas edir. Bu səbəbdən Bakı üçün ən optimal ssenari münaqişənin nəzarətdən çıxmaması və regional sabitliyin qorunmasıdır.
Bütün bu proseslər bir reallığı ortaya qoyur. Müasir dünyada müharibələr yalnız əraziləri deyil, marşrutları dəyişir. Marşrutlar isə iqtisadiyyatı, iqtisadiyyat isə siyasəti formalaşdırır.
Bu yeni sistemdə Azərbaycan artıq sadəcə tranzit ölkə deyil. O, Şərqlə Qərb arasında strateji körpüyə və qlobal logistika xəritəsində əsas qovşaqlardan birinə çevrilir.
Nəticədə məsələ yalnız qazanc deyil. Məsələ qlobal sistemdə yer tutmaqdır.
Elbəyi Həsənli, Sürix
https://www.focus.de/politik/ausland/mittlerer-korridor-boomt-hormus-blockade-macht-aserbaidschan-zum-grossen-transit-gewinner_8c1f7123-4a80-452c-b62e-c1db8cf8e545.html
www.focus.de
