Yer kürəsindəki ən əhəmiyyətli "qravitasiya boşluqlarından” biri birbaşa Antarktida altında yerləşir. Bu barədə Florida Universitetinin rəhbərliyi ilə aparılmış yeni tədqiqat məlumat verib.
Turkustan.az xəbər "Scientific Reports" jurnalına istinadən xəbər verir ki, bu boşluq Antarktik geoid minimumu (AGL) adlanır və son 70 milyon il ərzində formalaşıb, bu isə planetin qlobal iqliminə təsir göstərə bilər.
"Daş kütlələrinin hərəkətini göstərən kompüter modelləri göstərir ki, bu qravitasiya boşluğu 50–30 milyon il əvvəl güclənib və bu, Antarktidanın geniş buzla örtülməsi ilə üst-üstə düşür", deyə materialda qeyd olunur.
Florida Universitetinin geofizika professoru və tədqiqatın həmmüəllifi bildirib: "Əgər biz Yer kürəsinin daxili hissəsinin qravitasiya və dəniz səviyyəsinə necə təsir etdiyini daha yaxşı başa düşsək, böyük buz təbəqələrinin böyüməsi və sabitliyi üçün əhəmiyyətli faktorları anlaya bilərik".
Yayımda əlavə olunur ki, qravitasiya bizim üçün görünməz bir çəngəl kimidir: o, fincanda qəhvəmizi saxlayır, ayaqlarımızı torpaqda saxlayır, amma əslində hər şey bundan daha mürəkkəbdir. Xüsusilə, ayaqlarımızın altında dağların sıxlığındakı dəyişikliklər regional fərqliliklər yaradır.
"Bu fərqlər mikroskopik səviyyədə olsa da, okeanlara böyük təsir göstərir. Qravitasiya zəif olan yerlərdə dəniz səviyyəsi aşağı düşür; güclü olduğu yerlərdə su toplanır. Antarktida üçün bu o deməkdir ki, okean ideal bərabər planetdə olduğundan aşağıdadır", materialda izah olunur.
Müasir fiziki modelləşdirmələr vasitəsilə alimlər Yer kürəsinin daxili axınının 70 milyon il əvvəl, dinozavrlar dövründə necə dəyişdiyini izləyiblər.
"Bu göstərdi ki, qravitasiya boşluğu kiçik çuxurdan güclü regional qüvvəyə qədər tədricən güclənib", deyə materialda əlavə olunur.
Tarixi rekonstruksiyalar göstərir ki, Antarktidada qravitasiya boşluğu əvvəllər nisbətən zəif olub, lakin 50–30 milyon il əvvəl sürətlə güclənməyə başlayıb və bu dövr Yerin iqlim dəyişikliyi ilə tam üst-üstə düşür.
"Qravitasiya güclənməsi qitənin soyuması və ilk böyük, geniş yayılmış buz təbəqələrinin yaranması ilə üst-üstə düşür ki, bu gün Antarktidanı müəyyən edir", deyə qeyd olunur.
Beləliklə, bu fiziki dəyişikliklər buz təbəqələrinin formalaşması və sabitliyi üçün ideal mühit yarafdıb.
"Görünür ki, buzun qorunması ilə bağlı cavabları yalnız atmosferdə deyil, həm də ayaqlarımızın altındakı Yerin yavaş, lakin güclü qəlbində tapmaq olar", deyə nəşr yekunlaşdırıb. /Qaynarinfo/
