Avropa İttifaqı enerji təhlükəsizliyi və regional sabitlik üçün Azərbaycanla strateji əməkdaşlığı genişləndirir
ABŞ mərkəzli analitik platforma “Eurasia Daily Monitor”-da dərc olunan “European Union and Azerbaijan Deepen Strategic Cooperation” (“Avropa İttifaqı və Azərbaycan strateji əməkdaşlığı dərinləşdirir”) adlı məqalə regionda dəyişən geosiyasi reallığı aydın şəkildə ortaya qoyur. Məqalənin müəllifi azərbaycanlı analitik Vasif Hüseynovdur və o, Azərbaycanın Avropa üçün artan strateji əhəmiyyətini konkret faktlar və rəqəmlərlə əsaslandırır.
“Eurasia Daily Monitor” beynəlxalq siyasət, təhlükəsizlik və geosiyasət sahəsində ixtisaslaşmış nüfuzlu analitik platformadır. Bu platformada yayımlanan materiallar əsasən qərb auditoriyasına yönəlib və müxtəlif regionlarla bağlı strateji yanaşmalar təqdim edir. Bu baxımdan Azərbaycanın bu mühitdə getdikcə daha çox diqqət mərkəzinə çevrilməsi ölkənin geosiyasi çəkisinin artdığını göstərir.
Məqalədə vurğulanır ki, Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında əməkdaşlıq yeni mərhələyə daxil olub. Avropa Şurasının prezidenti Antonio Koştanın Bakıya səfəri və Prezident İlham Əliyevlə keçirilən görüşlər bu prosesin açıq göstəricisidir. Tərəflər enerji, təhlükəsizlik, nəqliyyat və iqtisadi inkişaf sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi ilə bağlı ortaq mövqe ortaya qoyublar.
Bu tərəfdaşlığın mərkəzində enerji dayanır. Azərbaycan artıq Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayan ölkələrdən birinə çevrilib. Xüsusilə 2022-ci ildən sonra qaz ixracının artması Avropanın enerji mənbələrini diversifikasiya etmək strategiyasında Bakının rolunu gücləndirib. Azərbaycan qazı bu gün Trans-Adriatik boru kəməri vasitəsilə Avropanın bir sıra ölkələrinə çatdırılır və bu coğrafiya getdikcə genişlənir.
Rəqəmlər bunu açıq şəkildə təsdiqləyir. Azərbaycan artıq bir neçə Avropa ölkəsinə qaz tədarük edir və ixrac həcmi artan xətt üzrə davam edir. Bu isə ölkəni təkcə enerji ixracatçısı deyil, həm də etibarlı strateji tərəfdaş kimi önə çıxarır.
Lakin əməkdaşlıq yalnız enerji ilə məhdudlaşmır. Məqalədə xüsusi vurğulanır ki, Azərbaycan həm də nəqliyyat və regional bağlantı layihələrində mühüm rol oynayır. Orta Dəhliz çərçivəsində həyata keçirilən təşəbbüslər Avropa ilə Mərkəzi Asiya arasında alternativ marşrut kimi getdikcə daha çox əhəmiyyət qazanır. Bu isə Azərbaycanın tranzit ölkə kimi mövqeyini gücləndirir.
Eyni zamanda Avropa İttifaqı da bu prosesdə daha aktiv iştirak etməyə çalışır. Qlobal Gateway proqramı çərçivəsində nəqliyyat və iqtisadi layihələrə investisiya qoyuluşu planlaşdırılır. Bu, tərəfdaşlığın yalnız siyasi bəyanatlardan ibarət olmadığını, real iqtisadi maraqlara söykəndiyini göstərir.
Bununla yanaşı, enerji sahəsində investisiya məsələsi də ön plana çıxır. Azərbaycan yeni yataqların işlənməsi və mövcud infrastrukturun genişləndirilməsi üçün əlavə maliyyə resurslarına ehtiyac duyur. Rəsmi Bakı Avropadan daha aktiv və uzunmüddətli investisiya öhdəlikləri gözlədiyini açıq şəkildə bildirir.
Digər mühüm istiqamət isə bərpa olunan enerjidir. Azərbaycan yaxın illərdə günəş, külək və su enerjisi sahəsində istehsal gücünü artırmağı planlaşdırır. Bu enerjinin bir hissəsinin gələcəkdə Avropaya ixracı nəzərdə tutulur. Xüsusilə Qara dəniz üzərindən elektrik enerjisinin ötürülməsi layihələri bu baxımdan strateji əhəmiyyət kəsb edir.
Bütün bu proseslər fonunda bir reallıq aydın görünür. Avropa üçün Azərbaycan artıq sadəcə alternativ enerji mənbəyi deyil. Bu, eyni zamanda sabitlik, bağlantı və təhlükəsizlik baxımından vacib tərəfdaşdır.
Digər tərəfdən, Azərbaycan üçün də bu əməkdaşlıq yeni imkanlar yaradır. Enerji ixracının genişləndirilməsi, nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı və Avropa bazarlarına çıxış ölkənin geosiyasi və iqtisadi mövqeyini gücləndirir.
Nəticə etibarilə, bu tərəfdaşlıq qarşılıqlı maraqlara əsaslanır. Avropa enerji təhlükəsizliyini təmin etməyə çalışır, Azərbaycan isə öz strateji rolunu genişləndirir.
Hazırkı mərhələ isə keçid dövrüdür. Regionda dəyişən geopolitik şərait yeni imkanlar yaradır. Bu imkanlardan necə istifadə olunacağı isə tərəflərin gələcək mövqeyini müəyyən edəcək.
Azərbaycan üçün seçim aydındır. Ya bu prosesdə aktiv iştirak edib yeni geosiyasi və iqtisadi sistemin qurucularından birinə çevrilmək, ya da passiv rol ilə kifayətlənmək.
Bu isə artıq təkcə iqtisadi məsələ deyil. Bu, strateji seçimdir.
Elbəyi Həsənli. Sürix
European Union and Azerbaijan Deepen Strategic Cooperation - Jamestown
