Dinozavrları məhv edən asteroid Yer kürəsində həyatın yaranmasına səbəb ola bilərdi.
Turkustan.az xəbər verir ki, 66 milyon il əvvəl nəhəng bir asteroidin toqquşması Yer tarixindəki ən böyük fəlakətlərdən birinə səbəb olub: dinozavrlar da daxil olmaqla, bütün canlı növlərin təxminən 75%-i yox olub. Lakin yeni tədqiqatlar göstərir ki, eyni toqquşma təkcə həyatı məhv etməklə yanaşı, həm də onun sonrakı yaranması üçün şərait yarada bilər.
Meksikanın Yukatan yarımadasındakı Çiksulub kraterini araşdıran alimlər toqquşmadan sonra asteroidin toqquşduğu ərazidə mikrobların inkişafı üçün əlverişli bir mühitin sürətlə inkişaf etdiyinə dair dəlillər aşkar ediblər.
Bundan əlavə, tapıntılar Yer kürəsinin erkən tarixindəki oxşar kosmik toqquşmaların həyatın özünün mənşəyində rol oynadığı fərziyyəsini dəstəkləyir.
Çiksulub kraterinin sirri
Çiksulub krateri Yer ilə səma cismi arasında toqquşmanın ən məşhur izlərindən biri hesab olunur. Bu, təxminən 10-15 kilometr diametrli bir asteroidin planetin atmosferinə dəyməsi və Meksika körfəzinə düşməsindən sonra əmələ gəlib.
Bu hadisə dinozavrların və bir çox digər növlərin məhv olmasına səbəb olan Təbaşir dövrünün sonunda baş verən kütləvi yox olma ilə əlaqələndirilir.
Onilliklərdir ki, elm adamları zərbədən dərhal sonra nələrin baş verdiyini və kraterdəki qeyri-adi mərkəzi dağ qurşağının necə əmələ gəldiyini anlamağa çalışırlar.
Bu məqsədlə 2016-cı ildə beynəlxalq tədqiqatçılar qrupu Beynəlxalq Okean Kəşf Proqramının (IODP) ekspedisiyasının bir hissəsi olaraq krater ərazisində dərin qazma işləri aparıb. Myrtle qazma platformasından istifadə edərək, elm adamları 1300 metrdən çox dərinlikdən yüzlərlə qaya nümunəsi tapıblar.
Həyatla bağlı gözlənilməz sübut
Tədqiqatçılar tam ekoloji məhvin mənzərəsini tapacaqlarına ümid ediblər. Lakin nəticələr tamamilə əksinə olub.
Kraterin üstündəki təbəqələrdə alimlər çox sayda mikrofosil - qədim orqanizmlərin qalıqları, eləcə də fəlakətdən qısa müddət sonra ortaya çıxan qurdlar və kiçik xərçəngkimilərin izləri tapılıb.
Təhlil göstərib ki, zərbədən təxminən 30.000 il sonra krater ərazisində aktiv bioloji sistem mövcuddur.
"Bu, gözlədiyimizin tam əksi idi. Zərbədən sonra ərazi olduqca tez bir zamanda həyat üçün yaşayış yerinə çevrildi", - deyə London İmperial Kollecinin geofiziki Joanna Morqan qeyd edib.
Alimlər hesab edirlər ki, kraterin özünün xüsusiyyətləri mühüm rol oynayıb. Zərbədən sonra onun dərinliklərindəki isti süxurlar 100.000 ildən çox müddət ərzində 300 dərəcədən yuxarı temperaturda qalıb.
Dəniz suyu onlardan keçərək sualtı vulkanik dəliklərə bənzər şərait yaradıb.Bu cür hidrotermal sistemlər indi qədim həyat formaları üçün ən uyğun yaşayış yerlərindən biri hesab olunur.
Bu tapıntılar həyatın mənşəyi ilə bağlı kosmik təsir hipotezini dəstəkləyir. Bu nəzəriyyəyə görə, asteroidlərin toqquşması təkcə canlı orqanizmləri məhv etməklə kifayətlənməyib, həm də ilk bioloji strukturların yaranması üçün əlverişli kimyəvi şərait yaradıb.
Alimlərin fikrincə, Yer kürəsinin mövcudluğunun ilk yüz milyonlarla ili ərzində planet daim asteroidlər tərəfindən “bombardman” edilib. Bu toqquşmalar istilik, su və mineralların kombinasiyasının mürəkkəb kimyəvi prosesləri asanlaşdırdığı lokal "reaktorlar" yarada bilərdi.
"Bütün erkən planet nəhəng prebiotik reaktor ola bilərdi", - Edinburq Universitetinin astrobioloqu Çarlz Kokell deyib.
Onun fikrincə, toqquşma kraterləri təbii laboratoriyalar ola bilərdi. Onların daxilindəki müxtəlif temperatur və şərait müxtəlif üzvi molekulların əmələ gəlməsinə imkan verib.
Alimlər vurğulayırlar ki, bu fərziyyə hələ qəti şəkildə sübut olunmayıb. Okean dibindəki hidrotermal dəliklər kimi həyatın digər mümkün mənşə yerləri də inandırıcı olaraq qalır.
Lakin Çiksulub tədqiqatı Yer kürəsinin tarixində asteroidlərin rolu haqqında anlayışımızı dəyişdirdi.
Purdue Universitetinin geofiziki Cey Meloş qeyd edib ki, asteroidlər həm verir, həm də alır:
“Çiksulub o dövrdə mövcud olan həyatı məhv etdi, eyni zamanda onun bərpası üçün şərait yaratdı və məməlilərin planetdə dominant olmasına imkan verdi".
Beləliklə, dinozavrlar dövrünü bitirən fəlakət Yer kürəsini yeni həyat formalarının yaranmasına səbəb biri ola bilərdi. /Cebheinfo.az/
