Torpaq coğrafi sərhədlərdən, daş və torpaq qatlarından ibarət deyil. O – xalqın yaddaşı, vicdanı və ən ali varlıq formasıdır. Bu torpağın səmaya ucalan uca dağları da sadəcə təbiət yüksəkliyi yox, əsrlər boyu nəsil-nəsil daşlaşan iradənin, səbrin və sarsılmaz ümidin canlı şahidləridir. O zirvələrin qoynunda boya-başa çatan mərd oğullar yaxşı bilirdilər ki, Vətən sevgisi boş sözlərlə deyil, təmənnasız fədakarlıqla ölçülür. Məhz buna görə də onlar analarının dualarını, evlərindəki isti ocaq hərarətini və övladlarının işıqlı gələcəyini doğma yurdun hər qarışına sipər edərək haqq savaşına atıldılar. Çünki dərk edirdilər ki, azadlıq heç zaman lütf edilmir. O, ancaq tökülən qan, fəda edilən can və unudulmaz tarixi yaddaş hesabına qazanılır.
Tarix yalnız hadisələrin ardıcıllığı deyil. Tarix yaddaşdır, yaddaş isə unudulmayan qan yaddaşıdır. Azərbaycanın suverenliyi, ərazi bütövlüyü və tarixi ədalətin bərpası uğrunda canından keçən hər bir övlad bir dastan qəhrəmanıdır. Vətənimizin dörd bir yanından – hər obadan, hər kənddən cəbhəyə atılan qeyrət simvolu olan oğullar öz adlarını tariximizə qızıl hərflərlə yazdılar. Onlar peşəkar hərbçi kimi komandanlıq etdilər, ya da sıravi əsgər kimi sinələrini sipər etdilər. Hədəf isə bir idi: Bütöv Azərbaycan.
Bu hədəf təkcə hərbi deyil, mənəvi və tarixi bir missiya idi. Çünki işğal yalnız torpağı deyil, yaddaşı da əlindən almağa çalışırdı. Və yaddaşı qorumaq üçün bəzən can vermək lazım gəlirdi.
Bu yolun başlanğıcı, əslində, 2020-ci ilin qızıl payızından çox-çox əvvəl qoyulmuşdu. 2016-cı ilin aprelində, Ermənistan silahlı qüvvələrinin təmas xəttində törətdiyi təxribatlara cavab olaraq Azərbaycan Ordusu əks-hücuma keçdi. Qısa, lakin taleyüklü dörd günlük döyüşlər tariximizə Aprel döyüşləri kimi düşdü. Bu döyüşlərdə strateji əhəmiyyət daşıyan Lələtəpə yüksəkliyi, Talış kəndi ətrafındakı yüksəkliklər, Seysulan məntəqəsi və bir sıra digər mühüm mövqelər işğaldan azad edildi. Lələtəpənin alınması təkcə bir yüksəkliyin nəzarətə keçməsi deyildi. Bu, Horadiz şəhərinin təhlükəsizliyinin təmin olunması, Cocuq Mərcanlı kəndinin düşmən atəşindən xilas edilməsi və “Böyük Qayıdış” prosesinin praktiki başlanğıcı idi. Aprel döyüşləri 1994-cü ildən bəri təmas xəttində ilk ciddi dəyişiklik yaratdı, düşmənin mifləşdirdiyi “möhkəm müdafiə xəttini” sındırdı və ordumuzun hücum qabiliyyətinin, əsgərimizin döyüş ruhunun real gücünü bütün dünyaya göstərdi. Lələtəpədən, Talış yüksəkliklərindən və Seysulandan başlanan yol, əslində, Şuşaya aparan yolun ilk addımı idi. Bu addım sübut etdi ki, ədalət gecikə bilər, amma heç vaxt unudulmur.
Lələtəpə, Talış yüksəklikləri və Seysulan sadəcə hərbi uğurlar deyildi. Onlar mənəvi dönüş nöqtəsi idi. Bu döyüşlər göstərdi ki, ədalət gecikə bilər, amma heç vaxt unudulmur. Bu döyüşlər xalqa və orduya inam aşıladı: mümkün olan yalnız gözləmək deyil, mübarizə aparmaqdır. Lələtəpədən başlanan yol, əslində, Şuşaya aparan yolun ilk addımı idi. Bu addım sübut etdi ki, tarixin təkərini geri çevirmək mümkündür, əgər iradə və haqq birləşərsə.
2020-ci ilin o qızıl payızında – Vətən müharibəsinin şanlı çağında mərd oğullar əzəli yurd sevgisi ilə ayağa qalxdılar. Ata-analarının isti nəfəsini, bacılarının göz yaşını, övladlarının məsum baxışlarını ürəklərinə büküb cəbhəyə – ölümə yox, əbədiyyətə, Zəfərə doğru irəlilədilər. Onlar bilirdilər ki, dar günün dostu, dar ayağın havadarı məhz Vətəndir. Anaların göz yaşları ana torpağın üzərinə düşən müqəddəs damlalar, səngərlərə səpələnən dualar idi.
Zəfər günü - qürur günüdür. Amma içimizdəki o incə kövrəklik, o sızıltı heç vaxt səngimir. Bu kövrəklik zəiflik deyil. Bu, yaddaşın canlı qalmasının, şəhidlərin ruhunun hələ də bizimlə olmasının əlamətidir. Şuşaya qaldırılan Zəfər bayrağımızın hər dalğalanmasında bu igidlərin əllərinin istisi, nəfəsinin hərarəti var. İndi Şuşanın Cıdır düzündən keçərkən sanki Vətənin canı olan o igidlərin pıçıltısını daşıyır. Onlar getdilər, amma səsləri qaldı. Onlar şəhid oldular, amma ruhları bu torpaqda yaşayır.
Onlar bir amalda birləşmişdilər: Azərbaycan bayrağını doğma torpaqlarda dalğalandırmaq. İşğaldan azad edilən Füzuli, Cəbrayıl, Hadrut, Xocavənd, Qubadlı, Zəngilan, Laçın, Kəlbəcər, Ağdam və digər rayonlarımızın hər kəndi, hər qəsəbəsi və nəhayət, sonuncu azad olunmuş uca tacımız – Şuşa məhz bu igidlərin qanı ilə susuzluğunu aldı, azadlığına qovuşdu. Səngərlərdə hərbi intizamı, cəsarəti və komandirlik məharəti ilə dastan yazan zabitlərimiz, düşmən üzərinə şimşək kimi çaxan gizir və miçmanlarımız, son nəfəslərinə qədər “Vətən sağ olsun!” deyərək şəhidlik zirvəsinə ucalan çavuş və əsgərlərimiz... Onların hər biri – kəndlərimizin, dağ döşlərimizin, qocaman tariximizin qürur mənbəyidir. O igidlərin hər biri Vətənin sevgisi ilə nəfəs alır, son damla qanına qədər doğma torpağın hər qarışı uğrunda vuruşurdular. Vətən sevgisi sözlə deyil, əməllə sübut olunur. Azadlıq isə yalnız qazanılmır, qorunmalıdır da.
Bu qəhrəmanlıq dastanı təkcə bir məqalə deyil; bu, gələcək nəsillərə ötürüləcək mənəvi vəsiyyət, Azərbaycanın qədim və zəngin mədəni irsinə qızıl hərflərlə yazılmış əbədi abidədir. Azərbaycanın mərd oğulları öz həyatları bahasına sübut etdilər ki, bizim milli yaddaşımız, abidələrimiz qədər əzəmətli və sarsılmazdır. Aprel döyüşlərinin Lələtəpədə, Talış yüksəkliklərində və Seysulanda ucalan Azərbaycan bayrağı ilə 44 günlük Vətən müharibəsinin Füzulidən, Cəbrayıldan, Hadrutdan keçərək Şuşada dalğalanan bayrağı eyni bayraqdır – eyni iradənin, eyni inamın, eyni qanın davamıdır. Biri digərinin məntiqi davamıdır. Biri digərinin ruhunu daşıyır.
Zəfər təkcə ərazilərin azad edilməsi deyil. Zəfər – milli ruhun yenidən dirçəlməsi, yaddaşın təmizlənməsi, gələcəyə inamın bərpasıdır. Zəfər – anaların göz yaşlarının qürura, şəhidlərin adlarının isə əbədiyyətə çevrilməsidir. 8 Noyabr – Zəfər Günü təqvimdə sadəcə bir tarix deyil, milli ruhumuzun yenidən dirçəlişidir. Şuşayadək uzanan bu haqq yolu – torpağa bağlılığın, Vətənə sədaqətin və insan adının ucaldığı zirvədir.
Onlar getdilər, amma qaldılar. Onlar şəhid oldular, amma əbədi yaşadılar. Onlar Vətənin varisləri idilər, indi isə Zəfərin əbədi varisləridirlər. Onların qanı ilə suvarılan bu torpaq indi daha dərin nəfəs alır. Bu torpaq indi daha möhkəm dayanır. Çünki onun altında yalnız daş və kök deyil, həm də igidlərin ruhu var.
Ruhunuz qarşısında baş əyirik, ey Vətənin qeyrət qalaları! Sizə borcluyuq bu günü, bu azad səmanı, bu Zəfəri... Sizin adınız və xatirəniz yaşadıqca, Azərbaycan da əbədi yaşayacaq. Sizin yolunuz bizim yolumuzdur. Sizin yaddaşınız bizim vicdanımızdır.
Şəhidlərin əziz xatirəsinə:
“Dağlar qoynundan çıxanlar, dağlar qədər ucalanlar... Şuşanın azadlığı ilə ruhunuz əbədiyyətə qovuşdu. Vətən səmasında hər ulduz parıldayanda, bilin ki, o, sizin sönməz və əbədi işığınızdır.”
Samir Zülfiyev
Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin Qəbələ Regional İdarəsinin İsmayıllı rayonu üzrə baş mütəxəssisi.
