Yaxın Şərqdə hərbi gərginlik diplomatik bəyanatlarla paralel şəkildə davam edir. ABŞ və İran arasında həm döyüş əməliyyatları, həm də mümkün danışıqlar prosesi eyni vaxtda gündəmdədir.
İran ABŞ-ın atəşkəs təklifini rədd edib
Ynet nəşrinin yaydığı məlumata görə, ABŞ əməliyyatların başlanmasından bir gün sonra vasitəçi – ehtimal ki, İtaliya üzərindən – İrana atəşkəs təklif edib. Lakin Tehran bu təklifi qəti şəkildə rədd edib.
Musavat.com bildirir ki, bu məlumatı nəşrə danışan amerikalı rəsmi təsdiqləyib. Bununla da aydın olur ki, hərbi əməliyyatların ilk mərhələsində Vaşinqton diplomatik çıxış yolu axtarsa da, İran tərəfi geri addım atmayıb.
Bu qərar regionda eskalasiyanın davam edə biləcəyini göstərir.
Tramp: “Onlar danışmaq istəyirlər, mən də razıyam”
ABŞ prezidenti Donald Tramp isə fərqli ton seçib. O, The Atlantic jurnalına müsahibəsində bildirib ki, İranda formalaşan yeni rəhbərlik Vaşinqtonla danışıqlara hazırdır.
“Onlar danışmaq istəyirlər və mən razılaşdım ki, danışaq. Danışıqlar olacaq. Bunu əvvəllər etməli idilər. Çox praktik və asan həll yolu vardı. Sadəcə, çox gecikdilər”, – deyə Tramp bildirib.
Jurnalistin “Bu gün, yoxsa sabah danışıq olacaq?” sualına prezident konkret cavab verməyib:
“Bunu sizə deyə bilmərəm”.
Tramp həmçinin qeyd edib ki, son həftələrdə ABŞ-la təmasda olan iranlı danışıqlarçılardan bəziləri artıq həyatda deyil. Onun sözlərinə görə, endirilən zərbə “böyük və çox böyük zərbə” olub.
Bu açıqlama göstərir ki, hərbi əməliyyatların intensivliyi danışıqlar masasında iştirak edən şəxslərin taleyinə də təsir edib.
“Rəhbərliyin başının kəsilməsi” ssenarisi
Prezident Donald Trump NBC News-a müsahibəsində mümkün nəticələrdən danışarkən İran rəhbərliyinin dəyişdirilməsi variantını da istisna etməyib.
O, mümkün ssenariləri sadalayaraq bildirib:
“Çoxlu yaxşı variant var. Birincisi – onların başını kəsmək, bütün qatillər və quldurlardan ibarət qrupu aradan qaldırmaqdır. Qısa yol və ya daha uzun yol var. Belə əməliyyatlarda itkilər gözləniləndir. Bizim üç itkimiz var idi və bunu anlayırdıq. Amma nəticədə bu, dünya üçün sərfəli razılaşma olacaq”.
Tramp eyni zamanda təsdiqləyib ki, İran rəsmiləri danışıqların davamında maraqlıdırlar. Lakin Vaşinqtonun diplomatik səylər zamanı zərbələri dayandırıb-dayandırmayacağı sualına belə cavab verib:
“Bilmirəm. Əgər bizi qane edə bilsələr. Hələ ki, edə bilməyiblər”.
Hərbi təzyiq və diplomatiya paralel gedir
Mövcud vəziyyət göstərir ki, ABŞ tərəfi hərbi təzyiqi maksimum həddə çatdırmaqla paralel olaraq diplomatik kanal da açıq saxlayır. İran isə ilkin mərhələdə atəşkəsi rədd etsə də, danışıqlara maraq göstərdiyi barədə mesajlar verilir.
Beləliklə, qarşıdakı günlərdə iki əsas ssenari ön plana çıxır:
1. Hərbi əməliyyatların genişlənməsi və rəhbərlik səviyyəsində dəyişiklik cəhdləri;
2. Güclü hərbi zərbələr fonunda sərt şərtlərlə masaya oturmaq.
Region üçün isə əsas sual dəyişmir: bu proses lokal qarşıdurma olaraq qalacaq, yoxsa daha geniş geosiyasi böhrana çevriləcək? /Musavat.com/
