Tarixin dərin qatlarından gələn həqiqətlər var ki, zaman dəyişsə də, öz aktuallığını heç vaxt itirmir. Türk dünyasının birliyi ideyası da məhz belə həqiqətlərdəndir. Bu ideyanın müasir siyasi ifadəsi isə Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən səsləndirilmiş və artıq tarixi dəyərə çevrilmiş “Bir millət, iki dövlət” kəlamıdır.
Cəsarət Camalov
Texnika üzrə elmlər doktoru
Bu ifadə sadəcə diplomatik ritorika deyil. Bu, ortaq kökə, eyni dilə, eyni mədəniyyətə və minilliklərə söykənən qardaşlığa verilmiş siyasi və mənəvi qiymətdir. Azərbaycan ilə Türkiyə arasında qurulan münasibətlər bu kəlamın canlı təcəssümüdür – sınaqlardan çıxmış, zamanın süzgəcindən keçmiş və bu gün də gücünü qoruyan bir birlik modeli.
“Bir millət, iki dövlət” ifadəsini məcazi mənada ulu bir çinar ağacına bənzətmək olar. Bu çinarın kökləri tarixə, milli yaddaşa və ortaq kimliyə bağlıdır. Gövdəsi isə iki qardaş dövlətin – Azərbaycan və Türkiyənin – sarsılmaz iradəsini, strateji tərəfdaşlığını təcəssüm etdirir. Bu ağacın gücü onun köklərinin dərinliyində, gövdəsinin möhkəmliyində gizlidir.
Lakin zaman dayanmadığı kimi, ideyalar da inkişaf edir. Bu gün həmin çinarın budaqları daha geniş coğrafiyaya yayılır. Artıq bu ideya “bir millət, çox dövlət” konsepsiyası ilə yeni mərhələyə qədəm qoyub. Bu, sadəcə söz deyil – bu, Türk dünyasının gerçəkliyə çevrilən strateji baxışıdır.
Orta Asiyadan Qafqaza, Anadoludan digər Türk coğrafiyalarına qədər uzanan bu geniş məkan ortaq dəyərlərlə birləşir. Müxtəlif dövlətlər, fərqli siyasi sistemlər olsa da, ortaq kimlik hissi bu xalqları bir-birinə bağlayan görünməz, lakin sarsılmaz bağ rolunu oynayır. Məhz bu bağ “bir millət, çox dövlət” anlayışının əsasını təşkil edir.
Bu gün dünya yeni geosiyasi reallıqlarla üz-üzədir. Enerji marşrutları dəyişir, iqtisadi güc mərkəzləri yenidən formalaşır, təhlükəsizlik anlayışı daha mürəkkəb xarakter alır. Belə bir şəraitdə Türk dövlətlərinin vahid mövqedən çıxış etməsi artıq seçim deyil, zərurətdir. Birlik yalnız emosional çağırış deyil, həm də siyasi uzaqgörənliyin təzahürüdür.
Türk dünyasının inteqrasiyası iqtisadi əməkdaşlıqdan tutmuş nəqliyyat dəhlizlərinə, mədəni əlaqələrdən təhlükəsizlik məsələlərinə qədər geniş bir sahəni əhatə edir. Bu əməkdaşlıq modeli heç bir dövlətin müstəqilliyinə xələl gətirmir. Əksinə, qarşılıqlı dəstək və koordinasiya hər bir dövlətin gücünü daha da artırır.
Tarix dəfələrlə sübut edib: parçalanmış xalqlar zəifləyir, birləşmiş xalqlar isə güclənir. Bu gün Türk dünyası məhz bu tarixi dərsdən nəticə çıxararaq yeni bir mərhələyə qədəm qoyur. “Bir millət, iki dövlət”dən başlayan yol artıq “bir millət, çox dövlət” anlayışı ilə daha geniş üfüqlərə açılır.
Bu, bir ideyanın inkişafıdır. Bu, kökdən budağa uzanan bir yolun hekayəsidir. Bu, ulu çinarın getdikcə böyüyən kölgəsidir.
Və bu kölgə altında Türk dünyasının gələcəyi formalaşır.
