Ermənistanla Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı (KTMT) arasında münasibətlərdə yeni mərhələ başlayır. Rusiyanın təşəbbüsü ilə İrəvanın təşkilatdakı səsvermə hüququnun müvəqqəti dayandırılması məsələsi noyabrın 11-də Moskvada keçiriləcək KTMT Kollektiv Təhlükəsizlik Şurasının iclasında müzakirəyə çıxarıla bilər.
Moskva bu addımı Ermənistanın iki ildən artıqdır üzvlük haqlarını ödəməməsi və təşkilatın fəaliyyətində iştirak etməməsi ilə əsaslandırır. KTMT-nin nizamnaməsinin 25-ci maddəsi üzvlük öhdəliklərini yerinə yetirməyən dövlətin səsvermə və kvota üzrə vəzifələrə namizəd irəli sürmək hüququnun məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutur.
Məsələnin diqqətçəkən tərəfi isə Ermənistanın bu qərara münasibətidir. Baş nazir Nikol Paşinyan noyabrın 5-də ölkəsinin KTMT-yə marağının tükəndiyini bəyan edib və təşkilatdan kənarlaşdırılacağı təqdirdə buna etiraz etməyəcəyinə işarə verib. Ermənistan 2024-cü ilin fevralından etibarən qurumun fəaliyyətində iştirakını dondurub, xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan isə təşkilata qayıtmağın mümkün olmadığını bildirib. Rusiya XİN baş nazirinin müavini Aleksandr Pankin noyabrın 9-da İrəvanın öz qərarlarına görə məsuliyyəti KTMT üzvlərinin üzərinə qoymağa çalışdığını bildirib və borclar ödənilənədək səsvermə hüququnun məhdudlaşdırıla biləcəyini bir daha xatırladıb.
Bununla belə, söhbət hələlik Ermənistanın təşkilatdan avtomatik çıxarılmasından deyil, onun müəyyən üzvlük hüquqlarının dayandırılmasından gedir. KTMT rəhbərliyi də formal kənarlaşdırılma məsələsinin gündəmdə olmadığını açıqlayıb.
Moskvanın bu addımı Ermənistanın Rusiyadan uzaqlaşan xarici siyasətinə və Cənubi Qafqazda formalaşan yeni təhlükəsizlik strukturuna necə təsir göstərəcək?
Siyasi analitik Asif Nərimanlı Musavat.com-da qeyd etdi ki, burada əsas məsələ Ermənistanın KTMT-dən uzaqlaşması daha öncədən başlanan proses olmasına baxmayaraq, Moskvanın bununla bağlı indi praktiki addım atmağa başlamasıdır: "İrəvan Avropadan siyasi və təhlükəsizlik dəstək almaqla Rusiya qarşısında alternativ imkanlar qazandı, buna görə KTMT-dən uzaqlaşma xəttini tutdu. Bu, Avropaya dəyişən siyasi oriyentasiyasında nə qədər ciddi olduğunu göstərməyə hesablanmışdı. Lakin Rusiya buna qarşı ritorik müstəvidə qarşı çıxsa da, praktiki addımlar atmağa tələsmir, Ermənistan hakimiyyətinin siyasi kursunu nəzarətdə saxlayacağını hesab edirdi. Digər tərəfdən, Ermənistan nə qədər uzaqlaşsa da, iqtisadi baxımdan Rusiyadan və Avrasiya İqtisadi Birliyindən asılı olması Moskvanın əlindəki əsas kartdır. Ermənistan hakimiyyətinin Avropa İttifaqına üzvlük məsələsini rəsmi şəkildə gündəmə gətirməsindən sonra situasiyanın dəyişdiyi görünür. Rusiya Ermənistandakı son seçkilərdən öncə iqtisadi rıçaqlarını işə salmaqla İrəvana təsir etməyə çalışdı, seçkidən sonra da eyni təzyiqlər davam edir. Lakin Ermənistan hakimiyyəti Avrointeqrasiyadan geri çəkilmək niyyətində deyil, Paşinyanın Brüsseldə verdiyi son açıqlama da bunu göstərdi. Görünür, Rusiya KTMT-də də Ermənistana qarşı praktiki tədbirlər görülməsinə star verir. Bu, ümumi təyzyiq siyasətinin tərkib hissəsidir. KTMT-də Ermənistanla bağlı hər hansı mənfi qərarın İrəvana ciddi təsiri yoxdur, lakin bu, ümumi təzyiq dalğasına çevriləcəksə, o zaman, Ermənistana çətinlik yarana bilər, xüsusilə AİB daxilində İrəvanla ticarət əlaqələrinə məhdudiyyətlərin yaradılması iqtisadi problemlərə yol açacaq. Ki, Ermənistan təhlükəsizlik və hərbi baxımdan alternativlər tapmaq imkanı olsa da, iqtisadi dəstək alternativini əldə etmək çətindir".
Siyasi təhlilçi fikrincə, Rusiyanın praktiki təzyiq addımları Ermənistan hakimiyyətinə problemlər yaradacaq: "Ən riskli ssenari Ermənistanın Rusiya və Avropanın qarşıdurma meydançasına çevrilməsidir. Bu, indiyə qədər kritik mərhələdə baş verib, indi praktiki addımlar mərhələsinin başlandığı görünür. Təbii ki, Ermənistanın gesiyasi qarşıdurma poliqonuna çevrilməsi bütövlükdə regionun təhlükəsizliyinə risklər yaradacaq". /Musavat.com/
