Qlobal istiləşmənin qarşıdakı əsr ərzində şimala istilik daşıyan həyati əhəmiyyətli okean axınını zəiflədə biləcəyi ehtimal olunur. Bu qırılmadan sonra dünyanın böyük hissəsi isinməni davam etdirərkən, Şimali Avropada nəzərəçarpacaq soyuma baş verə biləcəyi, İslandiyanın isə dərin soyuq dalğasının mərkəzində qala biləcəyi proqnozlaşdırılır.
Turkustan.az xəbər verir ki, iqlim dəyişikliyi okean axın sisteminin ən kritik mexanizmlərindən biri olan AMOC-un (Atlantik Meridional Dövriyyə Sirkulyasiyası) çökməsini tətikləyərək İslandiyanı gözlənilməz dərəcədə sərt soyuq hava dalğasına məruz qoya bilər. Bu ehtimal ssenarilərdən yalnız biridir, lakin ən dağıdıcı variant hesab olunur.
İqlim modelləri ölkədə qış aylarında temperaturun mənfi 45 dərəcəyədək enə biləcəyini göstərir. Həmçinin dəniz buzlaqlarının vikinqlərin məskunlaşdığı dövrdən bəri ilk dəfə ölkəni əhatə etməsi ehtimalı da ssenarilər arasındadır.
Nəhəng bir buzlaq ola bilər
İslandiya Meteorologiya Ofisinin baş direktoru Hildigunnur Torsteynsson bildirib: "Belə bir nöqtədə İslandiya nəhəng bir buzlaq olar".
Planetin istiləşməyə reaksiyalarını simulyasiyalar vasitəsilə araşdıran son tədqiqatlar Atlantik Meridional Dövriyyə Sirkulyasiyasının (AMOC) düşünüldüyündən daha həssas ola biləcəyini ortaya qoyur.
Çökmə ssenarisi milli təhlükəsizlik riski elan edildi
Dondurucu gələcək ehtimalı Arktika bölgəsində artan digər təhdidlərlə birlikdə İslandiyanın prioritet təhlükəsizlik məsələləri sırasına daxil edilib. Hökumət oktyabr ayında AMOC-un çökməsini milli təhlükəsizlik riski kimi təsnifləşdirib. İslandiyanın iqlim, enerji və ətraf mühit naziri Yoxann Pall Yoxannsson deyib: "Ən pis ssenari gerçəkləşərsə, burada yaşamaq dözülməz ola bilər".
Bəzi araşdırmalar isə balanslaşdırıcı mexanizmlərin axın sisteminin mövcudluğunu qorumağa kömək edə biləcəyini göstərir. Həmçinin axın zəifləsə və ya çöksə belə, qlobal istiləşmənin bəzi ekstremal soyuq təsirləri qismən tarazlaya biləcəyi ehtimalı da irəli sürülür.
B planı axtarışları
Emissiyaların azaldılması istiqamətində qlobal səylərin yetərsiz qalması ehtimalı İslandiyada daha radikal ideyaların müzakirəsinə səbəb olur. Yeni yaradılmış beyin mərkəzinin rəhbəri Pall Qunnarsson atmosferi süni yollarla soyutmağı hədəfləyən geomühəndislik üsullarının araşdırılması üçün lobbiçilik edir. Hələlik hökumət dəstəyi almayan bu ideyalar atmosferi soyutmaq məqsədilə aerozol qazlarının buraxılması kimi mübahisəli metodları əhatə edir.
BMT nəzdində fəaliyyət göstərən Hökumətlərarası İqlim Dəyişikliyi Paneli (IPCC) beş il əvvəl AMOC-un 2100-cü ildən əvvəl çökməsini "çox aşağı ehtimal” kimi qiymətləndirmişdi. Lakin avqust ayında dərc olunan və doqquz fərqli modeli təhlil edən yeni araşdırma yüksək emissiya ssenarilərində sistemin bütün hallarda çökəcəyini göstərib.
AMOC nədir?
AMOC İslandiyada yaşayış üçün əlverişli iqlim şəraitinin formalaşmasında həlledici rol oynayan əsas okean dövriyyə sistemlərindən biri hesab olunur. Atlantik boyunca fəaliyyət göstərən bu iri miqyaslı sistem tropik bölgələrdə isinən və duzluluğu yüksək olan səth sularını şimala daşıyır. Şimali Atlantikə çatdıqda atmosferə istilik ötürən bu sular soyuyaraq sıxlaşır və dərin qatlara enir. Daha sonra dərin okean axınları vasitəsilə yenidən cənuba istiqamətlənərək qlobal dövriyyə yaradır. Temperatur və duzluluq fərqlərinin yaratdığı sıxlıq dəyişmələri ilə işləyən bu sistemin minilliklər boyu fasiləsiz fəaliyyət göstərdiyi bildirilir. /Qaynarinfo/
