Dünya yeni pandemiya ərəfəsindədir. Bu dəfə COVID-19-un yerini hantavirus tutacaq. Hantavirus vəziyyəti aprel ayında “MV Hondius” kruiz gəmisində epidemiya barədə məlumat verildikdən sonra əlavə diqqət çəkib.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, virusun ən azı altı halı təsdiqlənib, daha iki şübhəli hal qeydə alınıb. Gəmidəki üç sərnişin ölüb. Dünya ölkələri virusun daha da yayılmasının qarşısını almaq üçün tədbirlər görüblər. 1993-cü ildə də oxşar vəziyyət olub. İyirmi altısı (49%) yerli amerikalı, 22-si (42%) ispan olmayan ağdərili, dördü (8%) ispan, biri (2%) isə ispan olmayan qaradərili olub. Otuz iki (60%) xəstə ölüb, ölümcül və ölümcül olmayan hallar yaş, cins və irqə görə oxşar olub.
“MV Hondius” gəmisi aprelin 1-də Argentinanın Uşuaya şəhərindən yola düşüb. Onun Antarktida və Cənubi Atlantikaya səfər etməsi və sonra Kabo-Verdedə səyahətini başa vurması planlaşdırılırdı. Səyahətin ilk həftəsinin sonuna yaxın Niderland vətəndaşında qızdırma əlamətləri yaranıb və 11 apreldə vəfat edib. Daha sonra həyat yoldaşı, daha sonra isə Almaniya vətəndaşı ölüb. 6 mayda İsveçrə hakimiyyəti Sürixdə bir xəstədə infeksiya aşkarlandığını bildirdi. O, bu yaxınlarda eyni kruizdən qayıtmışdı.
Gəmidə 23 ölkədən 146 nəfər olub. ÜST yoluxanların sayının səkkizə çatdığını bildirib. Cənubi Afrikadan olan virusoloqlar insanlar arasında ötürülə bilən 38 məlum ştamdan yalnız biri olan hantavirus ştamını müəyyən ediblər.
Karantinə göndərildilər
Niderlandda xəstəxananın 12 işçisi hantaviruslu bir xəstəni müalicə edərkən təhlükəsizlik protokollarını pozduqlarına görə ehtiyat olaraq karantinə yerləşdirilib. Hadisə 7 may tarixində “MV Hondius” kruiz gəmisindən təxliyə edilən bir xəstənin ora qəbul edilməsindən sonra Nijmegendəki Radboudumc Universiteti Tibb Mərkəzində baş verib.
Xəstəxananın məlumatına görə, tibb işçiləri hantavirusla mübarizə üçün tələb olunan daha sərt protokol əvəzinə qan toplayarkən standart prosedurlardan istifadə ediblər. Bundan əlavə, xəstənin sidiyi ən son beynəlxalq təhlükəsizlik tələblərinə əməl edilmədən atılıb. Yoluxma riskinin aşağı olmasına baxmayaraq, 12 işçinin hamısı altı həftə ehtiyat karantində qalacaq. Xəstə də təcriddədir.
İkinci COVID “rügzarı”?
Səhiyyə rəsmiləri ictimaiyyət üçün riskin aşağı səviyyədə olduğunu vurğulayıb və vəziyyəti COVID-19 pandemiyası ilə müqayisə etməməyi tövsiyə ediblər. Gəmi Rotterdama çatdıqdan sonra tam dezinfeksiya olunacaq. Ölümcül hantavirus epidemiyasının tüğyan etdiyi kruiz gəmisi artıq İspaniyanın Tenerife adasına çatıb. Orada sərnişinlərin repatriasiya (vətənə qayıdış-red.) prosesinə başlanıb. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı bildirib ki, “Hondius” gəmisində təsdiqlənmiş hantavirus halları və şübhəli hallar olan iki sərnişin olub.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) rəsmiləri Cenevrədə keçirilən brifinqdə bildiriblər ki, hantavirusun geniş ictimaiyyətə yayılması riski "tamamilə aşağı" olaraq qalır və vəziyyətin COVID-19 pandemiyası ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. ÜST Kabo-Verde sahillərində lövbər salmış kruiz gəmisində baş verən epidemiyaya qarşı mübarizəni əlaqələndirməyə davam edir.
ÜST-ün sözçüsü Kristian Lindmeyer qeyd edib ki, hətta yoluxmuş sərnişinlərlə yaxın təmasda olan insanların, o cümlədən sərnişinlərdən birinə xidmət göstərən stüardessanın da test nəticəsi mənfi çıxıb. O bildirib ki, bu, virusun əsasən yoluxmuş insanlar üçün təhlükəli olduğunu, lakin ümumi əhali üçün ciddi təhlükə yaratmadığını təsdiqləyir.
ÜST-ün məlumatına görə, səkkiz yoluxma halı qeydə alınıb, onlardan beşi laboratoriyada təsdiqlənib, üçü isə ehtimal olunandır. Lindmeyer vurğulayıb ki, hətta kabinəni paylaşmaq belə həmişə yoluxma ilə nəticələnmir və bu, onun insandan insana yayılma qabiliyyətinin son dərəcə məhdud olduğunu daha da nümayiş etdirir.
ÜST mövcud epidemiyanın milyonlarla insanın həyatına son qoyan 2020-ci il koronavirus pandemiyasından köklü şəkildə fərqli olduğunu vurğulayır.
İnsanlar necə yoluxurlar?
Hantavirusun ötürülməsi adətən uzun və yaxın təmas tələb edir. Bu təmas əksər hallarda ailə üzvləri, tərəfdaşlar və ya səhiyyə işçiləri arasında olur. Lakin İsveçrədə müalicə olunan xəstənin həyat yoldaşında simptom aşkar edilməyib. ÜST sözçüsünün sözlərinə görə, bu, virusun aşağı yoluxucu olduğunu təsdiqləyir.
Səhiyyə orqanlarına məlum olan ilk xəstə 6 apreldə xəstələnib və gəmidə ölüb. Onun həyat yoldaşı Cənubi Afrikaya təxliyə edildikdən sonra ölüb, burada laboratoriya testləri hantavirus infeksiyasını təsdiqləyib. Gəmiyə minməzdən əvvəl cütlük Argentina, Çili və Uruqvaydan keçərək virusun təbii sahibləri olan gəmiricilərin yaşadığı əraziləri ziyarət etmişdilər.
Mayın 2-də daha bir sərnişin vəfat edib. Bir kişi Cənubi Afrikada reanimasiyada qalır, lakin vəziyyəti yaxşılaşır. Digər xəstələr Niderlanddakı xəstəxanalara köçürülüb. ÜST bildirib ki, gəmidə qalan sərnişinlər və heyət üzvləri arasında xəstəliyin heç bir əlaməti olmayıb.
Küçələrdə gəzən xəstəlik
Hantaviruslar gəmiricilər tərəfindən daşınan zoonotik viruslardır. İnsan infeksiyası adətən yoluxmuş heyvanlar və ya onların nəcisi ilə təmas yolu ilə baş verir. Bəzi Latın Amerikası ölkələrində geniş yayılmış And ştamı insanlar arasında məhdud şəkildə ötürülə bilən yeganə məlum hantavirusdur. Hondius kruiz gəmisindəki sərnişinlər məhz bu ştama yoluxub.
Virus əvvəlcə Asiyada ortaya çıxıb və alimlər onun Avropaya gəmilərə düşmüş vəhşi siçovullar tərəfindən gətirildiyinə inanırlar. Alimlər virusun daşıyıcısı kimi çıxış edən siçovulların onu demək olar ki, dünyanın istənilən yerinə yaya biləcəyindən qorxurlar. Buna görə də, evində gəmirici saxlayanları diqqətli olmağa çağırıblar.
Hantavirus infeksiyasının simptomları qrip və ya soyuqdəyməyə bənzəyir. Ağır hallarda ağciyər zədələnməsi, ürək çatışmazlığı və hemorragik qızdırma baş verə bilər. 2020-ci ilin mart ayında Çində hantavirus diaqnozu qoyulmuş bir kişi vəfat edib. Yunnan əyalətinin sakini olan kişi Şandunqa gedərkən ictimai nəqliyyatda ölüb.
Peyvəndi də gəlir
Amerika biotexnologiya şirkəti “Moderna” hantavirus peyvəndi üzərində tədqiqat aparır. Şirkət qeyd edib ki, iş Niderlandın MV Hondius kruiz gəmisində baş verən epidemiyadan əvvəl başlayıb.
“Moderna” ilkin peyvənd sınaqlarının ABŞ Ordusunun Yoluxucu Xəstəliklər Tədqiqat İnstitutu (USAMRIID) ilə əməkdaşlıq çərçivəsində aparıldığını bildirib. Şirkət, həmçinin Koreya Universiteti Tibb Kollecindəki Peyvənd İnnovasiya Mərkəzi ilə əməkdaşlıq edir. İş erkən mərhələdədir və “Moderna”nın yeni, eləcə də yenidən ortaya çıxan infeksiyalara qarşı qorunma inkişaf etdirmək üçün daha geniş strategiyasının bir hissəsidir.
“Moderna” COVID-19-a qarşı mRNA peyvəndi ilə geniş tanınıb. Şirkət həmçinin digər potensial pandemiyalar üçün müalicə üsulları hazırlayır. Hazırda Epidemik Hazırlıq İnnovasiyaları Koalisiyasının dəstəyi ilə quş qripi peyvəndinin III mərhələ klinik sınaqlarını başa çatdırır. Lakin ötən il ABŞ Səhiyyə və İnsan Xidmətləri Nazirliyi Modernanın bu və bir neçə digər layihə üçün maliyyələşdirməni dayandırıb.
Şirkət iddia edir ki, mRNA texnologiyasından istifadə virusun yetişdirilməsi üçün aylar tələb edən ənənəvi metodlardan daha sürətli pandemiyalara cavab verməyə imkan verəcək.
ÜST hantavirusu COVID-19 qədər öldürücü və təhlükəli olacağını istisna etsə də, peyvənd hazırlığı vəziyyətin gərginləşəcəyi ehtimalını artırır.
Amma bu tezliklə yox...
Rusiya alimləri hantavirusa qarşı peyvənd hazırlamaq üçün lazımi biliklərə malikdirlər, lakin bu cür tədqiqatlar hələ aparılmayıb, çünki bu, əhəmiyyətli maliyyələşdirmə tələb edir və məhdud bazar potensialına malikdir. Hamaley adına Milli Epidemiologiya və Mikrobiologiya Tədqiqat Mərkəzinin elmi direktoru Aleksandr Ginzburq "İzvestiya"-ya verdiyi müsahibədə bildirib ki, bu cür işlərə ehtiyac qalır.
“Bəlkə də bahalı kruiz gəmisində baş verən bu epidemiya bu problemə diqqət çəkəcək və ən azı epidemioloji göstəricilər üçün peyvənd sisteminin hazırlanması üçün maliyyə ayrılacaq", - deyə mütəxəssis bildirib.
Hantavirusla əlaqəli olanlar da daxil olmaqla, müxtəlif hemorragik qızdırma hallarına çox rast gəlinir. Hər il 5000 ilə 7000 arasında yoluxma halı qeydə alınır. Alimin dediyi kimi, bu infeksiyalara səbəb olan patogenlər müxtəlif antigen strukturları, ev sahibi orqanizmlə qarşılıqlı təsir mexanizmləri və klinik təzahürləri ilə olduqca müxtəlifdir. Xəstəlik özünü ağır böyrək sindromu və ya ağciyər patologiyası kimi göstərir.
"Əgər peyvənd hazırlanarsa, o, yalnız bir antigen variantını deyil, ən çox yayılmış beş-yeddi variantı hədəf almalıdır. Lakin bunun üçün bu ştamları təcrid etmək üçün tədqiqat tələb olunur. Virusa bənzər hissəcik texnologiyası artıq rotavirus peyvəndinə uğurla tətbiq olunub. Bu yanaşma hantavirus peyvəndi yaratmaq üçün istifadə edilə bilər", - deyə Gintsburq qeyd edib.
Alim əlavə edib ki, müvafiq qərar verilərsə, dərman bir-bir il yarım ərzində hazırlana bilər.
Deməli, peyvəndə qədər və ondan sonra vəziyyətin necə olacağı hələ sual altındadır. Üstəlik, dünyada COVID-19-a qarşı kütləvi peyvəndləmənin fəsadları barədə müzakirələri hələ bitirməyib... /Cebheinfo.az/
