Elə insanlar var ki, onların ömrünə baxanda qarşında sadəcə illərin ardıcıllığını görmürsən. O ömürdə bir ölkənin keçdiyi yolun izlərini, bir nəslin yaddaşını, elmə və təhsilə həsr olunmuş illəri, dövlət qarşısında daşınan məsuliyyətin ağırlığını görürsən.
Belə ömürlər yaşanan illərin sayı ilə deyil, cəmiyyətə bəxş etdiyi dəyərlərlə ölçülür. Misir Mərdanovun 80 illik ömür yolu da belə ömürlərdəndir. Bu yolun içərisində alim var, müəllim var, professor var, təhsil təşkilatçısı var, dövlət xadimi var. Amma bütün bu adların fövqündə bir xüsusiyyət dayanır ki, o da onun insanlığıdır. Mən Misir müəllimi məhz bu cəhəti ilə xatırlayıram.
“Space” TV-nin Xəbərlər departamentində çalışdığım illərdə onunla bir neçə dəfə ünsiyyətdə olmuşam. Həmin vaxt o, Azərbaycanın təhsil naziri idi. Vəzifəsi kifayət qədər böyük, məsuliyyəti kifayət qədər ağır idi. Lakin şəxsi ünsiyyətdə yüksək vəzifənin yaratdığı məsafəni hiss etdirmirdi. Səmimi idi, təmkinli idi, danışığında ölçü vardı. Qarşısındakı insana diqqətlə yanaşır, fikrini sakit və aydın ifadə edirdi. Bəzən insanı onun tutduğu vəzifədən daha çox, vəzifədən kənarda necə davranması tanıdır. Misir Mərdanov məndə məhz belə bir təəssürat yaradıb. Hesab edirəm bu təəssürat ömrümün sonuna qədər mənimlə qalacaq.
İllər keçdi. Onun haqqında yazılanları, elmi fəaliyyətini, təhsil sahəsindəki xidmətlərini, ictimai mövqeyini izlədikcə o ilk təəssüratın təsadüfi olmadığını bir daha anlayıram. Çünki böyük ziyalılığın mühüm göstəricilərindən biri də insanın qazandığı elmi və ictimai mövqeyi şəxsi davranışında sadəliyə, təmkinə və səmimiyyətə çevirə bilməsidir. Misir Mərdanovun 80 illik ömür yolu bu baxımdan zəngin və çoxşaxəlidir.
1946-cı il oktyabrın 3-də dünyaya gələn Misir Mərdanov elmə və təhsilə həsr olunmuş uzun bir yol keçib. Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor kimi elmi fəaliyyət göstərib, ali məktəbdə pedaqoji iş aparıb, tələbələr yetişdirib, elmi əsərlər yazıb. Onun müəllifi olduğu monoqrafiyalar, dərsliklər, elmi məqalələr və xüsusilə Azərbaycan təhsilinin tarixinə həsr olunmuş çoxcildli araşdırmaları bu fəaliyyətin miqyasını göstərir. Lakin onun ömrünün elə bir mərhələsi var ki, həmin dövr Misir Mərdanovun adını Azərbaycanın müstəqillik dövrü təhsil tarixinin mühüm səhifələri ilə bağlayır. 1998–2013-cü illərdə Azərbaycanın təhsil naziri kimi fəaliyyət göstərən Misir Mərdanov uzun illər ölkənin təhsil sisteminə rəhbərlik edib. Bu, asan illər deyildi. Müstəqilliyini yenicə möhkəmləndirən Azərbaycanın qarşısında milli təhsil sisteminin yeni tələblərə uyğun qurulması, sovet dövründən miras qalmış idarəçilik və düşüncə modelindən müasir yanaşmalara keçid, təhsilin beynəlxalq əlaqələrinin genişləndirilməsi, yeni nəsil müəllim və mütəxəssislərin hazırlanması kimi çoxsaylı vəzifələr dayanırdı. Belə bir dövrdə təhsil sisteminə rəhbərlik etmək yalnız inzibati vəzifə deyildi. Bu, əslində, gələcəyin insanını yetişdirən bir sistemin məsuliyyətini daşımaq idi. Misir Mərdanovun nazirlik fəaliyyəti də məhz bu kontekstdə qiymətləndirilməlidir. Onun rəhbərliyi dövründə təhsil islahatlarının həyata keçirilməsi, beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi, müəllim və şagird hazırlığının təkmilləşdirilməsi, fənn olimpiadalarına diqqətin artırılması, ali təhsilin inkişafı və Azərbaycan gənclərinin xaricdə təhsil imkanlarının genişləndirilməsi istiqamətində mühüm işlər görülüb. Xüsusilə xaricdə təhsil imkanlarının genişləndirilməsi Azərbaycan gənclərinin dünya təhsil məkanına çıxışının güclənməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı.
Misir Mərdanovun xidmətlərini yalnız vəzifə illərinin statistikasına və görülən işlərin siyahısına sığdırmaq da düzgün olmazdı. Çünki təhsil naziri vəzifəsi onun həyatında müəyyən bir mərhələ idi. Ziyalılıq isə onun bütün ömrünü əhatə edən məfhumdur. Nazirlikdən sonra da elm və təhsildən uzaqlaşmadı. Əksinə, öz tədqiqatlarını, elmi-pedaqoji fəaliyyətini, yazılarını davam etdirdi. Bu gün də elmi araşdırmaları, maarifləndirici yazıları və ictimai mövqeyi ilə Azərbaycanın intellektual həyatında fəal iştirak edir. Onun sosial şəbəkələrdə, xüsusilə “Facebook” platformasında mütəmadi paylaşdığı elmi və maarifləndirici yazılar da bu baxımdan diqqət çəkir. Bu yazılar yalnız müəyyən bir mövzu haqqında məlumat vermir. Orada uzun illərin elmi təcrübəsi, müşahidəsi və düşüncəsi geniş auditoriya ilə bölüşülür.
Misir müəllimin fəaliyyətində məni xüsusilə düşündürən başqa bir istiqamət isə Qərbi Azərbaycan həqiqətlərinin araşdırılması, yaşadılması və gələcək nəsillərə çatdırılmasıdır. Bu məsələ artıq yalnız tarixi yaddaş məsələsi deyil. Bu, milli yaddaşın qorunması, keçmişin sənədləşdirilməsi və gələcək nəsillərin öz tarixini doğru bilməsi məsələsidir. Misir Mərdanovun bu istiqamətdəki araşdırmaları və yazıları onun ziyalı məsuliyyətinin daha bir ifadəsidir. Qərbi Azərbaycan İcması Müşahidə Şurasının sədri kimi dəfələrlə bildirib ki, icma bundan sonra işini daha da sürətləndirəcək. Vətən müharibəsində olduğu kimi bu Konsepsiyanın həyata keçirilməsində də xalqımız Prezident İlham Əliyevin yanında olacaq. Dövlətimizin başçısının verdiyi tapşırıqlar layiqincə yerinə yetiriləcək. Bu isə o deməkdir ki, əsl ziyalı yalnız öz elmi sahəsi ilə məhdudlaşmır. O, cəmiyyətin yaddaşına toxunan məsələlərə münasibət bildirir, bildiyini bölüşür, araşdırır, yazır və gələcək nəsillər üçün iz qoyur. Misir Mərdanovun ömür yolunda bu məsuliyyət hissini aydın görmək mümkündür. Bəlkə də elə buna görə onun haqqında danışarkən “alim”, “professor”, “nazir”, “dövlət xadimi” sözlərinin hər biri doğrudur, amma heç biri təkbaşına kifayət etmir. Çünki bütün bunları birləşdirən əsas məqam ziyalı şəxsiyyətidir. Ziyalı olmaq isə yalnız çox bilmək deyil. Bildiyini xalqın və dövlətin mənafeyinə yönəltməkdir. Öz mövqeyini qorumaqdır. Keçmişi unutmamaqdır. Gələcəyi düşünməkdir. İnsanlarla münasibətdə sadəliyi və təmkini itirməməkdir.
Əminliklə deyə bilərəm ki, Misir Mərdanovun şəxsiyyətində mənim illər əvvəl “Space” TV-də gördüyüm həmin səmimi və təmkinli insanla bu gün elmi və ictimai fəaliyyəti ilə tanıdığımız ziyalı obrazı bir-birini tamamlayır. Onun dostluğa sədaqəti də bu xarakterin başqa bir cəhətidir. Çünki insanın həqiqi dəyəri yalnız böyük auditoriyalar qarşısında deyil, dost münasibətlərində, şəxsi ünsiyyətdə, illər keçdikdən sonra insanlara münasibətində də üzə çıxır.
Dövlətə sədaqət isə onun fəaliyyətinin başqa bir mühüm xəttidir. Dövlətə xidmət yalnız yüksək vəzifədə çalışmaq demək deyil. Dövlətə xidmət həm də elm yaratmaq, müəllim yetişdirmək, gənc nəslin dünyagörüşünə təsir etmək, milli tarixi araşdırmaq, cəmiyyətin maariflənməsinə töhfə verməkdir. Bu mənada Misir Mərdanovun ömrünü bir neçə vəzifənin cəmi kimi deyil, dövlətə və cəmiyyətə xidmət edən bütöv bir ziyalı ömrü kimi dəyərləndirmək daha doğru olar. Məhz buna görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Misir Cumayıl oğlunun “Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında səmərəli fəaliyyətinə və elmi-pedaqoji sahədə böyük xidmətlərinə görə” “Şərəf” ordeni ilə təltif edilməsi barədə Sərəncamı onun 80 illik yubileyi ərəfəsində xüsusi məna kəsb edir. Bu mükafatın ən mühüm tərəfi də budur: “Şərəf” ordeni yalnız bir vəzifəyə, bir fəaliyyət istiqamətinə və ya bir dövrə verilən qiymət kimi deyil, bir insanın bütöv ömür yoluna dövlət tərəfindən verilmiş yüksək qiymət kimi görünür. Həm də bu qiymətin içərisində onun uzun illər Azərbaycan təhsil sisteminə rəhbərlik etdiyi dövrün xüsusi yeri var. Çünki təhsil naziri olmaq sadəcə bir dövlət vəzifəsi tutmaq deyil. Nazirin verdiyi qərarlar məktəbə, müəllimə, tələbəyə, şagirdə, valideynə, bir sözlə, gələcəyə toxunur. O illərdə verilən qərarların nəticələri bəzən illər sonra üzə çıxır. Bu baxımdan Misir Mərdanovun nazirlik dövrü onun bioqrafiyasının sadəcə bir hissəsi deyil, Azərbaycanın təhsil tarixində ayrıca bir mərhələdir.
Bu gün Misir müəllimin 80 illik yubileyi qeyd olunur.
Səksən il sadəcə təqvimdə böyük rəqəm deyil. Bu, bir insan ömrünün elmə, təhsilə, dövlətə və cəmiyyətə sərf olunmuş onillikləridir. Bu, tələbələrin, müəllimlərin, həmkarların, dostların, oxucuların yaddaşında qalan bir ömürdür. Belə bir ömrün qarşısında ən böyük söz bəlkə də elə “şərəf”dir. Çünki insanın qazandığı ən böyük sərvət illərin çoxluğu deyil, həmin illəri necə yaşamasıdır. Misir Mərdanov səksən illik ömrünü elm və təhsilə, dövlət xidmətinə, maarifçiliyə və milli yaddaşa həsr edib. Bu yolun içərisində müxtəlif vəzifələr, müxtəlif dövrlər, müxtəlif məsuliyyətlər olub. Amma yolun bilikdən xidmətə, xidmətdən mənəvi məsuliyyətə əsas istiqaməti dəyişməyib. Bu gün onun sinəsində “Şərəf” ordeni var. Əslində həmin ordenin mənəvi mənası onun ömrünün çox-çox əvvəllərindən başlayıb. Axı şərəf bir gündə qazanılmır. O, illər boyu formalaşır. İnsan öz davranışı, zəhməti, sədaqəti, elmi, əməyi və insanlara münasibəti ilə onu addım-addım qazanır. Misir müəllimin 80 illik ömrünə baxanda bir həqiqət daha aydın görünür. Bəzi mükafatlar insanın sinəsini bəzəyir, bəzi ömürlər isə mükafatın özünə məna verir.
80 illik yubileyiniz və yüksək dövlət təltifiniz münasibətilə, hörmətli Misir müəllim, Sizi ürəkdən təbrik edir, möhkəm cansağlığı, uzun ömür, yeni elmi yaradıcılıq uğurları arzulayıram. Bundan sonrakı illəriniz də elmə, təhsilə, milli yaddaşa və Azərbaycan cəmiyyətinə xidmət edən dəyərli fəaliyyətlərlə zəngin olsun. Səksən ilin şərəfli yolu qarşıdakı illərə də işıq salsın. Sizin kimi ziyalıların ömrü bir daha göstərsin ki, Vətənə xidmətin yaşı olmur, elmə sədaqətin sonu olmur, insanlıq isə ömrün ən böyük adı olaraq qalır.
Qalib Rəhimli,
ADAU
