2026-cı ilin anomal dərəcədə isti yayı Alp dağlarında qaya uçqunlarının rekord sayda artmasına səbəb olub.
Alimlərin fikrincə, onların əksəriyyəti iqlim böhranı ilə əlaqəlidir.
Turkustan.az xəbər verir ki, xüsusilə Monblan ərazisi ciddi şəkildə təsirlənib. Bu il burada təxminən 450 qaya uçqunu gözlənilir ki, bu da 10–20 il əvvəlki göstəricidən bir neçə dəfə çoxdur.
Fransanın Milli Elmi Tədqiqatlar Mərkəzinin (CNRS) tədqiqatçısı Lüdovik Ravanell AFP-yə bildirib:
“Bu, şübhəsiz ki, həm qaya uçqunlarının tezliyi, həm də uçan qaya kütləsinin həcmi baxımından rekord il olacaq".
Əvvəlki rekord 2022-ci ildə qeydə alınıb. Həmin il təxminən 300 qaya uçqunu baş verib və o dövr də ekstremal istilik dalğaları ilə yadda qalıb.
Alimin sözlərinə görə, hazırkı uçqunların əhəmiyyətli hissəsi iqlimin istiləşməsi ilə bağlıdır. Dağ süxurlarının çatlarında min illər ərzində əbədi donmuş vəziyyətdə buz qalıb. Bu buz bir növ “sement” rolunu oynayaraq qayaları bir yerdə saxlayır. Temperatur yüksəldikdə buz əriməyə başlayır və süxurların ayrı-ayrı hissələri qopur.
Əlavə təhlükəni buzlaqların əriməsi yaradır. Buzlaqlar qalınlığını itirdikcə dağ yamaclarını sabitləşdirən təzyiq azalır və bu da uçqunların yaranmasına şərait yaradır.
Yüksək dağlıq ərazilərdə yaxın günlərdə temperaturun aşağı düşməsi dağların yenidən sabit vəziyyətə qayıtması demək deyil. Hətta səth yenidən donsa belə, yay ərzində yığılan istilik noyabr, dekabr və hətta yanvar aylarına qədər torpağın və süxurların dərinliklərinə nüfuz etməyə başlayır.
Buna görə alimlər ən böyük qaya uçqunlarını məhz payız aylarında gözləyirlər. Lakin onların tezliyinin yaydakından daha aşağı olacağı ehtimal edilir.
Dağların getdikcə qeyri-sabitləşməsi alpinistlər üçün əlavə təhlükə yaradır. Yay mövsümünün əvvəlindən etibarən qaya uçqunları nəticəsində bir neçə nəfər həlak olub. İyul ayında iki Çexiya vətəndaşı Monblana qalxan ən məşhur marşrutda ölüb. Avqust ayında isə massivdə 31 yaşlı bir kişi həyatını itirib.
Hakimiyyət artıq Monblana qalxan alpinistlərin istifadə etdiyi iki dağ sığınacağını bağlayıb. Oxşar tədbirlər 2022-ci ildə rekord istilər zamanı da görülmüşdü.
Bununla belə, Ravanell hesab edir ki, yüksək dağlıq ərazilərə giriş tamamilə qadağan edilməməlidir. Onun sözlərinə görə, alpinistlər ümumilikdə riskləri özləri qiymətləndirmək qabiliyyətinə malikdirlər və bədbəxt hadisələrin artması təkcə insanların isti hava şəraitində daha çox risk etməsi ilə bağlı deyil. /Cebheinfo.az/
