Şəmil Sadiq
Ötükənin ürəyindəyəm…
Qarşımda əski türk əlifbası ilə oyulmuş ilk yazılı qayalar, tikili daşlar, balballar… Yanımda atın məğrur duruşu… Üzümdə bozkırın nəfəsi… Bunları kitablardan oxuyardım, amma indi hiss edirəm. Başımın üstündə isə elə aydın, elə sonsuz bir göy var ki, sanki Tanrı göyün qapısını bu torpağın üstündə hələ də açıq saxlayıb.
Mən sanki min il əvvəlki özümə baxıram, özümü arayıram…
Ötükən… Bu adın özündə sirli bir çağırış var. Bu sözün etimolpgiyasını indicə araşdırdım. Sən demə bilirmişəm. Qədim türkcə mətnlərdə “Ötükən yış” - Ötükən meşəsi, müqəddəs dağ-meşə yurdu kimi keçir. Amma Ötükən yalnız coğrafiya deyil. Ötükən türkün dövlət ağlının doğulduğu, xaqanlıq düşüncəsinin kök saldığı, Tanrıdan gələn “kut”un yurd tutduğu müqəddəs yerdir.
Bu adın mənşəyi haqqında müxtəlif fikirlər söylənir. Bəziləri onu qədim türkcədəki “öt-” kökü ilə “keçmək”, “aşmaq”, bir yerdən o biri yerə varmaq mənaları ilə bağlayır. Mənsə indi bunu daha dərindən hiss edirəm. Çünki Ötükən doğrudan da bir keçiddir: torpaqdan ruha, bugündən dünənə, oğuldan əcdada, sükutdan yaddaşa açılan gizli bir qapı…
Daşların üzərindıku işarələrə baxıram. Hər bir hərf daşın üzərinə yazılmış bir səs deyil, sanki zamanın içindən gələn bir pıçıltdlr.
Atın duruşunda Ötükənin ənginliyi vardı. sanki Bozkırın bütün yolları onun dırnaqlarında gizlənmişdi. Türk atın belində yalnız torpaq keçməyib; zaman keçib, tarix keçib, taleyini keçib. At burada minik deyil, azadlığın bədəni, yolun ruhu, türkün nəfəsidir. Sonsuz çəmənliklərdə hər addımda at ilxıları, dayçaların oynaşması…
Yövşan ətri hər yerdən yağış kimi yağır. Bu an yadıma Murad Adcının, qara atın belində şahə qalxmayanlar, yovşan ətrindən məst olmayanlar özünə türkəm deyə bilməz, sözləri düşür.
Səma açıq və aydın… O qədər aydın ki, insan göylə yer arasındakı sirrin bir anlıq görünən tərəfinə şahid olduğunu düşünür. Bozkır susur, amma bu susqunluq adi sükut deyil. Bu, Tanrıya yaxın yerlərin sükutudur. Burada külək də danışır, daş da xatırlayır, ot da nəsə pıçıldayır.
Adam burada danışa, fikrini ifadə edə bilmir, istəyir ki, sadəcə susub sonu görünməyən yaşılıqlara baxsın!
Amma bu baxış sadəcə bir səyyah baxışı yox, Bu, öz kökünü axtaran bir adamın baxışı kimi. Bu, daşın yaddaşında öz adını eşitmək istəyən bir türkün baxışıdır. Bu, göyə baxıb “mən haradan gəlirəm?” sualına “torpaqdan” cavabı alan bir insanın baxışıdır. Torpaq-Ana kut…
Ötükənin ürəyində bir daha anladım ki, türkçülük yalnız tarix oxumaq deyil. Türkçülük yalnız soy, bayraq, dil, dövlət demək də deyil.
Türkçülük bəzən min illik bir daşın qarşısında susmaq, amma içində bütöv bir millətin səsini eşitməkdir.
Türkçülük öz ruhunun dərinliyində hələ də at kişnərtisi, qopuz səsi, bozqır küləyi daşıdığını, yovşan ətrini hiss etməkdir.
Burada insan əcdadını xatırlamır, əcdadı ilə görüşür, təbiətlə insanın necə vəhdətdə olduğunu hiss edir. Bu gün də insanının torpaqdan gələn hər şeyə necə də sayğı ilə yaşamasıdlr. Bubtorpaqların insanı Ağac kəsəndə belə dua edir, tanrıdan izn istəyir. Qanın torpağa tökülməsinə günah kimi baxır.
Nə qədər də sonsuz düzənliklər görsəm də, anlayıram ku, Bu torpaqlarda tarix bitməyib. Sadəcə daşlara çəkilib. Küləyə qarışıb. Atların yerişində gizlənib. Bizim içimizdəki sükuta hopub. Bəli, Ötükən hələ də yaşayır. Türkün yaddaşında. Göyün altında. Daşın üzündə. Və mənim ruhumda…
Burda dağların bəzəyi qartallar, düzlərin bəzəyi atlardı…
Burda dualar uca dağlar başında oxunur…
Burda buludlar göylərdən asılı qalır…
Burda türk qızıl almanı görə bilib həmişə, çünki göz işlədikcə sonsuzu görə bilirsən sanki…
Burda uca səslə hayqırmaq istəsən də olmur, çünki söz düşüncələrini heç cürə ifadə edə bilmir! Bəlkə də elə ona görədir, mahnılarlnda sözdən daha çox səs var, küləyin, yağışın, göylərin, heyvanların səsi.
Əlimi Bilgə Xaqan abidəsindəki Türk sözünə qoyuram, içimdə ifadə edə bilmədiyim bir sevinc var… daçda yaşayan ruhu hiss edirəm! Xoş gıldon, budunum deyir…
Mən özümü göylərin haqq səsi kimi hiss edirəm, qürur, sevinc, eşq, təslimiyyət, cəsarət və bilgəlik var! Düşüncələrim çağlayır, hayqırmaq istəyirəm, səsim çıxmır, ünüm yetmir!
Və mən Ötükəndə bunu hiss etdim: bəzən insan bir yerə səfər etmir, öz içində basdırılmış qədim bir yurda qayıdır. Bəzən bir qayanın qarşısında dayanırsan, amma qarşında daş yox, min illik yaddaş dayanır. Bəzən göyə baxırsan, amma səma deyil, Tanrının türkün alnına yazdığı tale görünür! Həmin o, şərəfli tale!!!
