Poeziya yalnız sözlərin sadə düzülüşü deyil. Poeziya insan ruhunun təbiətlə, zamanla və kainatla apardığı səssiz söhbətdir. Hər şair bu söhbəti özünəməxsus dillə ifadə edir. Bəziləri həyatın ağrısını, bəziləri sevincini, bəziləri isə dünyanın böyük sirrini misralara çevirir. Müasir Azərbaycan poeziyasında bu sirli və dərin poetik axtarışın diqqətəlayiq nümunələrindən biri də Aydın Murovdağlı yaradıcılığıdır. Onun şeirlərində söz yalnız fikir ifadə etmir, həm də təbiətin, zamanın və insan taleyinin gizli qatlarını açmağa çalışır. Bu poeziyada dağların vüqarı, çayların axarı, küləyin pıçıltısı və insan qəlbinin sükutu bir-birinə qarışaraq poetik harmoniya yaradır. Aydın Murovdağlı şeirlərində həyatın keçiciliyini, insanın mənəvi axtarışlarını və təbiətlə insan arasındakı əbədi bağlılığı poetik düşüncə ilə təqdim edir. Onun misraları oxucunu sadəcə oxumağa deyil, həm də düşünməyə, dinləməyə və hiss etməyə çağırır. Bu baxımdan şairin yaradıcılığı müasir poeziyamızda özünəməxsus poetik məkan yaradır. Eyni zamanda şair poeziyasında sözün mənəvi yükünü, təbiətin sirli dilini və insan taleyinin fəlsəfəsini bir araya gətirir. Onun yaradıcılığı yalnız poetik ifadə forması deyil, həm də düşüncə tərzi, həyatın və kainatın mənasını anlamağa yönəlmiş daxili bir axtarışdır. Şairin misralarında həm təbiətin nəfəsi, həm zamanın axarı, həm də insan qəlbinin ağrıları duyulur.
Onun bir neçə şeiri əsasında gəldiyim qənaəti, duyğu və düşüncələrimi bölüşməyi isə özümə borc bildim. Onu uzun illərdir tanıyıram. Gözü-könlü tox, sözlə yaşayan, sözlə nəfəs alan yaradıcıdır. Bəzən isə özü ilə baş-başa qalan bir poeziya dəryasıdır Aydın müəllim. Şairin poeziyasının əsas xüsusiyyətlərindən biri onun fəlsəfi lirizmidir. Şair həyatın faniliyi, insanın taleyi və dünyanın keçici mahiyyəti haqqında düşüncələrini sadə, lakin təsirli poetik dillə ifadə edir. Onun şeirlərində həyatın sual və cavabları bəzən bir misrada qovuşur:
“Sən cavabsan, mən də sual,
Qoca dünya, salamat qal –
Qismət olsa, ay ağsaqqal,
Yenə səhər görüşərik!”
Bu misralar şairin dünyaya münasibətinin poetik ifadəsidir. Burada dünya ilə insan arasında sanki dostcasına bir vidalaşma, eyni zamanda gələcək görüşə inam var. Şair həyatın sonunu ayrılıq kimi deyil, növbəti başlanğıca doğru addım kimi təqdim edir. Aydın Murovdağlı yaradıcılığında təbiət xüsusi poetik sistem təşkil edir. Onun üçün təbiət sadəcə təsvir obyekti deyil; təbiət danışan, düşünən, insanla ünsiyyət quran canlı bir aləmdir. Şair oxucunu bu sirli aləmin dilini öyrənməyə çağırır:
“Dinlə söhbətini yovşanla mehin,
Dilini əzbərlə, böcəklə danış!
Öyrən ləhçəsini çiçəyin, şehin,
Başla şeh dilində çiçəklə danış!”
Bu poetik çağırış insanın təbiətdən uzaqlaşmasına qarşı bir etiraz kimi səslənir. Şair xatırladır ki, insan təbiətin dilini unutduqca, onun hikmətindən də uzaq düşür. Bu baxımdan “Qar zirvə dilidi, su dərə dili” şeiri bütövlükdə təbiətin poetik fəlsəfəsi kimi oxunur. Şair burada daşın, çayın, yarpağın və küləyin dilindən danışır və belə bir nəticəyə gəlir ki, insan hələ də “adicə bir kəpənəyin dilini” öyrənə bilməmişdir. Aydın Murovdağlı poeziyasında vətən mövzusu xüsusi yer tutur. Şairin “Şuşa” şeiri bu baxımdan diqqətəlayiq nümunələrdəndir. Şeir alliterasiya üzərində qurulmuş poetik musiqi təsiri yaradır:
“Şuşa şərəf şəhəri, Şuşa şöhrət şahlığı,
Şəlalə şuxluğudu Şuşamızın şaxlığı,
Şüşədən də şəffafdır Şuşanın şəffaflığı…”
Burada Şuşa təkcə bir şəhər deyil; milli yaddaşın, tarixin və mənəvi qürurun simvoludur. Şairin səs oyunları üzərində qurduğu poetik ritm bu məkanın ruhunu oxucuya daha güclü şəkildə hiss etdirir.
Şairin yaradıcılığında sosial motivlər də mühüm yer tutur. “Bir yaltağın tərənnümü” şeirində cəmiyyətin mənəvi deformasiyası, yaltaqlıq və saxtakarlıq sərt satirik dillə tənqid olunur. Şair insanın öz mənəvi mahiyyətini itirməsinə qarşı kəskin mövqe tutur:
“Vətən, millət səndə çoxdan paslanıb,
Bədənində dövr edən qan paslanıb,
Səndə əvvəl olan insan paslanıb…”
Bu misralar yalnız bir fərdin deyil, bütövlükdə cəmiyyətin mənəvi aşınmasına qarşı yazılmış poetik ittiham kimi səslənir.
Aydın Murovdağlı poeziyasında həyatın axarı çox vaxt su və yol obrazları ilə ifadə olunur. Bu obrazlar insan taleyinin metaforası kimi çıxış edir. “Çaylar dənizlərdə ölməyə gedir” şeirində şair çayın dənizə doğru axarını insan ömrünün taleyinə bənzədir:
“Yollarda paylayıb, bölməyə gedir,
Çaylar dənizlərdə ölməyə gedir.”
Bu poetik metafora həm kədərli, həm də ümidlidir. Çay dənizdə “ölür”, lakin su yenidən buludlara qalxaraq həyat dövranını davam etdirir. Beləliklə, şair həyatın sonsuz dövranı haqqında poetik düşüncə ortaya qoyur.
Aydın Murovdağlı yaradıcılığının digər mühüm cəhəti onun insan mövzusuna yanaşmasıdır. “İnsan” şeirində şair insanın mənəvi təbiətini, onun Tanrı ilə və zamanla münasibətini poetik dillə ifadə edir:
“Əvvəli də, sonu da Allaha sarı idi,
Zaman ağsaqqal kişi, Zəmanə qarı idi…”
Bu misralar insan taleyinin ilahi başlanğıc və sonluq arasında yerləşən mənəvi yol olduğunu göstərir. Bütün bunları ümumiləşdirərək demək olar ki, Aydın Murovdağlı poeziyası təbiətin, zamanın və insan taleyinin poetik sintezidir. Onun şeirlərində söz yalnız estetik gözəllik yaratmır; söz düşünür, sual verir və oxucunu da düşünməyə məcbur edir. Şairin poetik dünyası səmimiyyət, fəlsəfi dərinlik və milli ruh üzərində qurulmuşdur. Aydın Murovdağlı yaradıcılığı göstərir ki, poeziya yalnız hisslərin ifadəsi deyil, həm də dünyanı dərk etməyin ən incə yollarından biridir. Onun misralarında təbiət danışır, zaman düşünür, insan isə bu böyük kainatın içində öz yerini axtarır.
Aydın Murovdağlı poeziyası oxucuya yalnız poetik zövq bəxş etmir; o, insanı düşünməyə, həyatın mənasını axtarmağa və təbiətin sirli harmoniyasını duymağa çağırır. Onun şeirlərində söz bəzən bir dağın vüqarı kimi ucalır, bəzən bir çayın axarı kimi sakit və təmkinli şəkildə axır, bəzən də insan qəlbinin ağrılarını dilə gətirən səmimi etirafa çevrilir. Bu poeziyada insan taleyi ilə kainatın sirri bir nöqtədə qovuşur. Şair oxucuya xatırladır ki, həyatın bütün səs-küyü içində insan öz ruhunun səsini itirməməlidir. Təbiətin dilini, zamanın hikmətini və sözün həqiqi dəyərini anlamaq isə poeziyanın ən böyük missiyalarından biridir. Bəlkə buna görə Aydın Murovdağlı misralarında həyatın böyük həqiqətlərini sadə və təsirli sözlərlə ifadə edə bilir. Onun poeziyası sanki oxucuya belə pıçıldayır: dünya böyük bir kitabdır və hər insan bu kitabın içində öz səhifəsini yazır. Hesab edirəm bütün bunlara görə də Aydın Murovdağlı yaradıcılığı müasir Azərbaycan poeziyasında təbiətin, zamanın və insan ruhunun poetik yaddaşı kimi dəyərləndirilə bilər. Onun misraları oxucunu düşündürür, duyğulandırır və ən əsası insanın öz daxilinə boylanmasına səbəb olur.
Qalib Rəhimli
