Malazgirtdəki ordusundan 4 dəfə böyük olan Bizans ordusuna qarşı “Turan” taktikasını uğurla tətbiq edən Böyük Səlcuqlu dövlətinin hökmdarı Sultan Məhəmməd Alparslan tarixin ən mühüm zəfərlərindən birini qazanaraq, padşahın qapılarını açıb.
27 aprel 1064-cü ildə Horasan Meliki Çağrı bəyin son həyat yoldaşından dünyaya gələn və əmisi Tuğrul bəyin yerinə keçən Böyük Səlcuqlu Dövlətinin ikinci hökmdarı Sultan Məhəmməd Alparslan 42 yaşındakı böyük uğuru ilə dünya tarixinin gələcəyini formalaşdırdı.
Avqustun 26-da Bizans ordusuna qarşı qazandığı qələbə ilə tarixin axarını dəyişən Sultan Alparslan igid əsgərləri ilə əsrlər boyu danışılacaq uğurları sayəsində Anadolunun fəthini asanlaşdıran prosesi başladılıb.
Sultan Alparslan Bizans imperatorunu ələ keçirən və Malazgirt müqaviləsi ilə dövrün ən böyük imperiyasını ona tabe edən hökmdar kimi tarixə düşdü.
Orta əsr tarixçisi, Muş Alparslan Universitetinin rektoru Prof. Dr. Mustafa Alican 2011-ci ildən bəri Malazgirt döyüşü ilə bağlı çoxlu araşdırmalar apardığını bildirib.
Bu döyüşün dünya tarixini dəyişdirən ən mühüm hadisələrdən biri olduğunu izah edən Alican, "Malazgirt döyüşündən sonrakı dövrdə dünya tamamilə fərqli bir tarixi axına doğru irəlilədi. Tarixdə ciddi bir dəyişiklik oldu. İslamın.Manzikert döyüşündə Səlcuqluların qələbəsi ilə İslam dünyasındakı türk hökmranlığı daha da gücləndi.Bir mənada türklərin İslam dünyası üzərində himayədarlıq statusu qeydə alındı.Bu mənada Səlcuqluların İslam dünyasındakı qələbəsi Malazgirt döyüşü İslam tarixi baxımından həlledici əhəmiyyətə malikdir. Biz hələ də İslam dünyasının müharibədən sonrakı dövrdə əldə etdiyi bu mövqeyin sosial, siyasi və mədəni nəticələrini dərk etməyə davam edirik."
Malazgirt döyüşündən sonra müsəlmanların Səlcuqlu türklərinin öndərliyi ilə Anadolunun içinə doğru sürətlə irəlilədiyini bildirən Alican bu məlumatları verib:
"Müharibədən 10 il sonra İznikdə yeni Səlcuqlu dövləti qurmağa müvəffəq oldular. Malazgirt döyüşündən sonra müsəlmanlar türklərin öndərliyi ilə az qala bəndin ağzından fışqıran su kimi sürətlə Anadoluya dağıldılar. Sultan Alparslan hündürboylu idi və heyrətləndirici bir insandır.Mənbələr onun uzun saqqallı olduğunu, hətta güllələnməsinə mane olmamaq üçün saqqalını bağladığını bildirir.Sultan Alparslan əsl hərbi dahi idi.O, döyüş meydanlarında idi. 13 yaşında. Atası Çağrı bəy xəstə olanda ordu ilə səfərlərə çıxaraq qələbələr qazanmağa başladı."
Sultan Alparslanın Malazgirt döyüşündə ənənəvi “Turan” taktikasını ən müvəffəqiyyətlə tətbiq edən komandirlərdən biri olduğunu bildirən Alican, “Malazgirt döyüşü 1071-ci il avqustun 26-da cümə namazından sonra baş verdi. Bütün dünya müsəlmanları ;"Sultan Alparslan cümə namazından sonra Malazgirt döyüşünə başladı. Ordusuna namaz qıldırdı, daha sonra "Malazgirt xütbəsi"ni oxudu. Burada əsgərlərinə içində olduğu vəziyyəti danışdı və istəməyənlərin dediyini söylədi. İstəsələr döyüşə gedə və hücuma keçdilər" dedi.
Sultan Alparslan axşam namazını qılarkən Bizans imperatoru Rumıniya Diogeninin əsir götürülərək çadırına gətirildiyini bildirən Alican belə davam etdi:
"İsti müharibənin yarım gün davam etdiyini deyə bilərik. Bizans ciddi hərbi ənənəyə malik imperiya ordusu idi. Səlcuqlu ordusu atları ilə vuruşan çöpçülərdən ibarət idi. Sultan Alparslan sərkərdə olduğu vaxtdan çox yaxşı döyüşçü idi. 13 yaşından döyüşlərdə iştirak edib və şəxsən döyüşlərdə iştirak edib.Onun çox yaxşı ox istifadəçisi olduğunu deyə bilərik.Sultan Alparslanın hədəfini vura bilməməsi heç vaxt görülməyib.Ona görə də bilirik ki, o, çox bacarıqlı idi. atıcı və döyüş meydanında yaxşı qılınc ustası.Mənbələrdən görürük ki, Sultan müharibə zamanı düşmən qarşısında öz əsgərləri qarşısında vuruşmuş, əsgərləri isə sultanı döyüş meydanından qovmağa çalışmışlar ki, sultanı döyüş meydanından uzaqlaşdırsınlar. Məlumatlar bizə göstərir ki, Sultan Alparslan yaxşı döyüşçü, dövlət xadimi və əsgərlərinə nümunə olan sərkərdə idi”.
İlk hədəfi Bizansın idarə etdiyi Anadolu coğrafiyası olan və bu məqsədlə sərhəd bölgələrinə səfərlər təşkil edən Sultan Alparslan Qars və Ani şəhərlərini ələ keçirərək ilk torpağını Bizansdan alıb.
1070-ci ildə Abbasi xəlifəsinin kömək istəməsi üzərinə ordusu ilə Fatimilərə qarşı yürüş edən Sultan Alparslanın Misirə doğru hərəkət edəcəyi xəbəri ilə Bizans ordusu şərq səfərinə başladı. Bundan xəbər tutan Alparslan geriyə dönüb Suriya xəttinə doğru irəlilədi.
Rey şəhərində yerləşəcəyi xəbərini yayan Alparslan bunun əvəzinə Muşa köçdü və qərargahını Malazgirt düzündə qurdu. 26 avqust 1071-ci il cümə günü ordusu üçün dua edib dua edən Alparslan Rumıniyalı Diogenin komandanlığı ilə Bizans ordusuna doğru yürüyüb.
Rumıniyalı Diogen daha dözmədi və məğlubiyyəti qəbul etdi və bəzi əsgərləri yaralı olaraq əsir düşdü. Ordusundan dörd qat daha çox olan Bizans ordusuna qarşı qazandığı qələbə ilə tarixin axarını dəyişən Sultan Alparslan “Anadolu qapılarını türklərin üzünə açan komandir” olub.
Turan taktikası “Aypara Taktikası” kimi də tanınır. Müharibə zamanı ordu sağ, sol və mərkəz olmaqla üç hissəyə bölünür. Mərkəz qoşunları düşmənə hücum etdikdən sonra bir müddət sonra geri çəkilirlər. Düşmən əsgərləri geri çəkilənləri təqib edərkən, sağ və sol mərkəzdəki bölmələr tərəfindən mühasirəyə alınaraq hücuma məruz qalırlar.
Eltac/Turkustan.az
